Geschipper met Malek F. liep fout af

Verwarde personen

Politie en corporaties waarschuwden al dat veel ggz-patiënten aan hun lot worden overgelaten. Zo ook Malek F., die drie mensen neerstak.

Haagse politie op 5 mei nabij de plek waar F. kort ervoor drie mensen neerstak. Foto Rob Engelaar/ANP

Zwaardere bemoeienis van een hulpverlener thuis. Toezicht op medicijngebruik van thuiswonende psychiatrisch patiënten. En de geestelijke gezondheidszorg en politie zullen de vijftig ‘hoog-risico-verwarden’ in de Haagse regio voortaan intensief volgen. Burgemeester Pauline Krikke (VVD) van Den Haag zegde dat donderdag toe aan de gemeenteraad tijdens het debat over de Syriër Malek F. Op 5 mei stak hij drie passanten neer vlak bij station Hollands Spoor.

Het incident, dat aanvankelijk leek op een terreuraanslag, bevestigt volgens Krikke waar politie, woningbouwcorporaties en ambulancediensten al een half jaar voor waarschuwen: er zijn te veel psychiatrisch patiënten die aan hun lot worden overgelaten, overlast veroorzaken of erger. Krikke: „De afbouw van bedden in de zorg [bezuinigingen, red.] gaat sneller dan de opbouw van het zorg-vangnet in de wijken. Er moet een gat worden gevuld. Ja, dat kost menskracht en middelen.”

Een greep: de Amsterdamse ambulancedienst bracht een verwarde man vorig jaar 32 keer naar huis, buiten de regio. De woningbouwcorporaties kregen landelijk 18.000 meldingen van ‘structurele overlast’ door verwarde bewoners, een op de vijf corporaties spreekt van een ‘grote toename’. Tweeduizend meldingen gingen over brandstichting, explosies en agressie tegen buren.

Eerst verwaarloost de patiënt zichzelf en zijn huis. Hij doet niet open als er een ‘ambulante hulpverlener’ langskomt. Vervolgens loopt hij mompelend over straat, soms schreeuwend. Als de patiënt zijn medicijnen niet neemt, worden de angsten, psychoses, en soms agressie, erger. Intussen zijn familie, buren en kennissen radeloos.

De ergste incidenten halen het nieuws. Zoals de psychotische man die vorig jaar bij het hoofdkantoor van de Rabobank in Utrecht een medewerker van de bank neerstak – zij overleed in het ziekenhuis. Of de man in Rotterdam die een jaar geleden zijn onderbuurvrouw neerschoot en toen zichzelf doodde.

Het verhaal van Malek F. is er ook zo één. Na de dood van zijn vader, in 2014, ging het slecht met hem . Malek had zijn vader overtuigd een riskante route naar Nederland te nemen zodat hij zich bij zijn gevluchte gezin kon voegen. De man, ingenieur en schrijver, verdronk op zee.

Malek ging blowen en had nergens meer zin in, vertelde zijn broer donderdag in het AD. Na de zomer van 2017 ging het bergafwaarts. Hij had geen werk meer, zat thuis, en werd steeds banger, vertelt de advocaat van de familie, Job Knoester. Malek kocht een mes, dat hij ook ’s nachts in bed bij zich had. Hij dacht dat de Israëlische geheime dienst achter hem aanzat. Zijn broer, moeder en zus maakten zich grote zorgen.

We willen dat wordt uitgezocht of dit voorkomen had kunnen worden

Zijn jongere broer zocht in januari contact met psychiatrische instelling Parnassia. Volgens advocaat Knoester zei de instelling niets te kunnen doen. Parnassia wil daar nu niets over zeggen. In februari gooide Malek al zijn spullen uit het raam van zijn woning. Toen werd hij met spoed opgenomen bij Parnassia. Er kwam een rechterlijke machtiging die gold tot 1 juni. De opname duurde zes weken. Hij kreeg medicijnen, werd rustiger, en wilde naar huis.

Aanvankelijk had hij geen adres – zijn huis had hij verwoest – maar toen is hij, in de instelling, getrouwd met een vijftien jaar oudere mede-patiënte. Zij had een woning waar hij in kon, en dus mocht hij naar huis.

Aangifte tegen GGZ-instelling

Binnen een paar dagen zette zijn vrouw hem op straat. Hij stopte met zijn medicijnen. Zijn broer belde volgens Job Knoester „heel vaak met Parnassia” om te vragen waarom ze hem lieten gaan. Parnassia zegt desgevraagd dat Malek „ambulante zorg kreeg, op één adres”. Maar Malek verbleef in april op drie adressen: dat van zijn vrouw, zijn moeder en zus, en bij zijn broer.

Knoester heeft namens de familie aangifte gedaan tegen Parnassia wegens ‘het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel door schuld’. „We willen dat wordt uitgezocht of dit voorkomen had kunnen worden”, zegt hij.

Zoiets voorkomen is zeer lastig als iemand niet wil worden geholpen, zegt psychiater Annemarie van Dam, die in Amsterdam werkt met thuiswonende psychiatrisch patiënten in een F-ACT-team (Flexible Assertive Community Treatment). „Er is maar één voorspeller van geweld en suïcide en dat is eerder geweld of een zelfmoordpoging, ondernomen door die persoon. Maar er is altijd een eerste keer. En die is bijna niet te voorspellen. Je stuurt 150 keer per jaar iemand naar huis die nog nooit geweld heeft gebruikt. Je doet wel wat je kunt om risico’s te verkleinen. Maar het kan één keer fout gaan.”

Lees ook: De melding over Malek F. kende de burgemeester niet

Toch zijn er manieren om een patiënt tegen zichzelf te beschermen die dat niet wil. Zelf doet psychiater Van Dam dat ook. „Je kunt elke dag op bezoek gaan en afspreken dat iemand zijn pillen inneemt in jouw bijzijn. Je kunt ook een pil geven die een week werkt.” Zij begeleidt ook mensen die lang geleden veroordeeld waren voor doodslag of zelfs moord. Die dus bewezen hebben gewelddadig te kunnen zijn. „Zodra zo iemand stopt met zijn pillen, neem ik hem op. Desnoods tegen zijn zin.”

Daarnaast is er een tekort aan ‘beveiligde plekken’ waar mensen tegen hun zin tijdelijk opgesloten en behandeld kunnen worden. Van Dam: „Dat is voortdurend schipperen. We hebben veertig tot zestig kliniekbewoners die wachten op een plek voor beschermd wonen. Dat betekent veertig opnameplekken te weinig.”

Intussen zijn alle ggz-instellingen met de zorgverzekeraars bezig in kaart te brengen hoeveel ‘beveiligde plekken’ er extra nodig zijn. Vrijdag was de deadline voor die inventarisatie. De schatting is 150.

    • Frederiek Weeda