EU moet rekenen op een radicale omslag in Rome

Regeerakkoord Er is nog geen premier, maar Vijfsterrenbeweging en Lega hebben al ingrijpende beleidsplannen gemaakt.

Luigi di Maio, leider van de Vijfsterrenbeweging (midden), spreekt met journalisten in Rome. Foto Antonio Masiello/Getty Images

Alleen de naam al. „Contract voor de regering van de vernieuwing.” Pagina 3 is opengehouden voor de handtekeningen, als de partij-aanhang dit weekeinde de plannen goedkeurt, van „Signor Luigi Di Maio, politiek leider van de Beweging Vijf Sterren” en „Signor Matteo Salvini, federaal secretaris van de Lega”. Met daarbij de verklaring van een notaris dat de handtekeningen echt zijn.

Di Maio en Salvini willen het anders gaan doen, radicaal anders. De politieke cultuur in Italië moet veranderen. De verhouding tussen overheid en burger. De internationale positie van Italië (Rusland is „een handelspartner” en de sancties zouden moeten worden opgeheven). En ook de relatie tussen Rome en Brussel.

Lees ook: Opeens hangt er een schaduw boven Europees topjaar

Vrijdag hebben de twee overeenstemming bereikt over een regeerakkoord. Als de twee het ook nog eens kunnen worden over een premier (waarschijnlijk gaan ze daarover maandag praten met president Mattarella), krijgt Brussel er na de Brexit een nieuw hoofdpijndossier bij.

In hun campagne voor de verkiezingen op 4 maart hadden Di Maio en Salvini al ingespeeld op het gegroeide onbehagen in Italië over de relatie met Brussel. Te veel druk om te bezuinigen, te weinig solidariteit bij de opvang van migranten vanuit Afrika. In hun regeercontract schrijven ze dat de geest van de verdragen van Amsterdam (1992) en Lissabon (2007) uit het oog is verloren. Brussel is voor Italië geen motor gebleken voor „evenwichtige en duurzame economische en sociale vooruitgang”, schrijven ze.

Hun voornemen: de begrotingsregels radicaal veranderen. Bezuinigen, zoals Europa wil, heeft niet gewerkt. Ze willen meer geld kunnen uitgeven en een deel van de overheidsschuld op een andere manier berekenen. „Productieve overheidsinvesteringen” en het gedeelte van de schuld in het opkoopprogramma via de Europese Centrale Bank zouden buiten de Europese berekeningen van het tekort moeten blijven. De automatische btw-verhoging omdat het tekort niet met de afgesproken snelheid daalt, wijzen ze af.

Onze plannen kosten geld, gaf Di Maio vrijdag via Facebook toe. „Dat zit in de marges in de Europese Unie die we weer terug moeten zien te krijgen om geld uit te kunnen geven.”

Volgens veel economen rekenen de twee zich rijk. In een ruwe schatting van La Repubblica is in dit regeerakkoord voor 100 miljard euro aan plannen niet gedekt. Di Maio en Salvini zeggen daarop dat de beste manier om het tekort aan te pakken is de groei te stimuleren. Dat willen ze doen door de belastingen voor particulieren en bedrijven te verlagen. Er moet een flat tax komen met twee tarieven, van 15 en 20 procent. De koopkracht moet stijgen met een plan voor bijstand voor wie over minder dan 780 euro per maand beschikt. De pensioenhervorming uit 2011, bedoeld om de onrust op de financiële markten te bezweren, moet deels ongedaan worden gemaakt.

Politiek bestel

De twee populistische partijen hebben zich afgezet tegen het oude bestel en gepleit voor een andere politieke cultuur. Vooral voor de Vijfsterrenbeweging, die vijf jaar lang pertinent heeft geweigerd met andere partijen samen te werken, was dit een kernpunt. Dat vertaalt zich nu in populaire plannen voor zwaardere straffen voor corruptie, vermindering van het aantal parlementariërs, versobering van de riante arbeidsvoorwaarden van politici.

Om te voorkomen dat politieke opportunisten makkelijk van partij wisselen, zijn er ook plannen om de notie van een afgevaardigde met een vrij mandaat te veranderen. Wie uit een fractie stapt, zou zijn parlementszetel moeten opgeven.

Lees ook: Van minibots tot vlaktaks: de plannen gaan Italië gaan ver

In een omstreden en half uitgewerkt plan moet er bovendien een Verzoeningscomité komen, bestaande uit de premier, de partijleiding, de fractieleiders en de betrokken ministers, als er grote politieke meningsverschillen zijn. Een gevoelige vraag hierbij is waaruit de partijleiding van de Vijfsterrenbeweging precies bestaat. Di Maio is gekozen, maar achter de schermen spelen Davide Casaleggio, eigenaar van een internetbedrijf, en komiek Beppe Grillo een grote rol.

Migratie

Matteo Salvini heeft de Lega tot de grootste partij op rechts gemaakt door, in ieder geval in de campagne, sterk in te zetten op het gevoel bij een aantal kiezers dat er te veel illegale buitenlanders zijn. In het ‘contract’ staat dat er in iedere regio een opvangcentrum moet komen voor migranten die het land uit moeten omdat ze geen geldige papieren hebben. Wie geen recht op asiel heeft, zou sneller moeten worden uitgezet. Ook moet een nieuwe regering in Rome de Europese asielafspraken heronderhandelen, met als doel een betere spreiding van asielaanvragers over de EU-lidstaten.

Het regeerakkoord leest als een verzameling losse hoofdstukken, niet als een samenhangende visie. Aan de maffia zijn twee zinnen gewijd, het tweede hoofdstuk gaat ineens over de watervoorziening, de hoofdstukken Toerisme en Sport zijn vier keer zo lang als dat over de overheidsschuld. Dat laat zien dat er veel improvisatie bij is komen kijken. Maar de heren Salvini en Di Maio zijn vastbesloten hun in veel opzichten radicale plannen in gang te zetten.

    • Marc Leijendekker