Ze voelt zich zwart

Documentaire Rachel Dolezal, een witte vrouw uit Montana, ging jarenlang door het leven als zwarte vrouw. De documentaire ‘The Rachel Divide’ volgt Dolezal in de maanden na de onthulling.

Rachel Dolezal, die zegt zichzelf als zwart te identificeren, werd beschuldigd van het toe-eigenen van andermans cultuur.

Rachel Dolezal, een witte vrouw uit Montana, ging jarenlang door het leven als Afrikaans-Amerikaanse. Iets dat ze zo overtuigend deed, dat ze woordvoerder werd van de lokale afdeling van burgerrechten-beweging NAACP (National Association for the Advancement of Colored People) in Spokane, Washington. Haar gedreven optredens, zeker na de onrust in Ferguson, haalden zelfs het landelijke nieuws.

Tot lokale media in 2015 in haar verleden doken. Ze hadden vragen bij de haatmail en doodsbedreigingen die Dolezal zei te hebben ontvangen.

In juni van dat jaar confronteerde een lokale tv-verslaggever, Jeff Humphrey, een uiterst nerveuze Dolezal op straat met zijn twijfels. Het fragment waarin hij haar op de man af vraagt of ze Afrikaans-Amerikaans is – waarna zij stamelend wegloopt – is talloze keren herhaald. Net als de daaropvolgende interviews waarin haar witte ouders bevestigen dat Dolezal hun kind is.

De schokkende ontmaskering van Dolezal en de discussie over ras en identiteit die er op volgde, domineerden dagenlang het nieuws in Amerika. Dolezal, die zegt zichzelf als zwart te identificeren, werd beschuldigd van het toe-eigenen van andermans cultuur.

De Netflix-documentaire The Rachel Divide van Laura Brownson die nu op Netflix te zien is, pikt de draad niet lang na de ontmaskering op. De camera volgt Dolezal in haar huis in Spokane waar zij met haar zwarte zonen Izaiah en Franklin leeft. De mediastorm is op dat moment iets gaan liggen, al blijft de 37-jarige een totale paria. Ze krijgt enkel afwijzingen op sollicitaties en als ze haar kinderen bij de kapper afzet voor een knipbeurt, stuurt de eigenaar haar weg omdat hij niet wil dat ze voor zijn zaak staat. „Mensen maken het zo moeilijk om gewone dingen te doen”, zucht ze terwijl ze een parkeerplek zoekt.

Weer een talkshow

Het zijn dat soort momenten waarop je als kijker medelijden met Dolezal voelt. En zeker met haar zoons. Als Dolezal uitweidt over haar moeilijke jeugd met haar zeer gelovige ouders, Larry en Ruthanne, en haar oudere broer Joshua die Dolezal en haar geadopteerde zus seksueel zou hebben misbruikt, krijg je bijna begrip voor haar situatie.

Tot Dolezal voor de zoveelste keer naar New York vliegt om op te treden in een talkshow. Terwijl ze de kritische vragen niet goed kan beantwoorden, kijkt haar tienerzoon Franklin hulpeloos vanuit de coulissen toe. Ze zegt dat ze haar verhaal wil vertellen omdat het de enige manier is om het schandaal achter zich te kunnen laten. Het voelt eerder alsof ze de slachtofferrol niet los kan laten.

Zo blijft Dolezal zichzelf onderwerpen aan de meest vreselijke commentaren op social media. Niet alleen deelt ze foto’s van bananenschillen die op haar auto worden achtergelaten (iets dat ze een ‘hate crime’ noemt, al durft zelfs zoon Franklin niet met zekerheid te zeggen dat zijn moeder niet soms dingen verzint), maar ook van het bezoekje dat Izaiah brengt aan haar oude universiteit Howard University. „Hoop dat hij voor Howard kiest”, schrijft ze onder een Instagramfoto waarin ze de universiteit tagt. Dat terwijl ze even daarvoor nog met tranen in haar ogen zei dat ze geen schaduw wil zijn die over het leven van haar zoon hangt.

Izaiahs gezicht als hij de reacties op haar post leest, is hartverscheurend. Als Dolezal vervolgens een ‘tell all’-boek uitbrengt en het mediacircus weer opnieuw begint, haakt zelfs zoon Franklin af. „Ik ga eerlijk zijn”, zegt hij. „Mijn geduld begint een beetje op te raken. […] Ik zou willen dat dit allemaal voorbij is.”

The Rachel Divide is een sterke documentaire met een intieme blik op een interessant onderwerp. Het enige dat je je kunt afvragen, is of Dolezal nog meer aandacht verdient dan ze al kreeg.

Aan het einde van de film – tijdens een pijnlijke Facebook livechat die The New York Times met lezers van de krant organiseerde – draait een man de situatie om: zou een zwarte vrouw die jarenlang door het leven is gegaan als wit een paar jaar na haar ontmaskering door de media met open armen worden ontvangen om haar ‘tell all’-boek te promoten? „Ze profiteert nog steeds van het feit dat ze een witte vrouw is”, roept hij boos in de camera. „We moeten ervoor zorgen dat de stemmen van zwarte vrouwen op de voorgrond komen”, zegt een ander. „En die van Rachel Dolezal helemaal achteraan.”