Tweede meldpunt voor klokkenluiders

Onvrede

Verontruste klokkenluiders komen vrijdag bij elkaar. Het Huis voor de Klokkenluiders is volgens hen geen veilige meldplek.

Paul Loven , de eerste voorzitter van het Huis voor Klokkenluiders, en Ronald van Raak (SP) openen het Huis van de Klokkenluiders. Werknemers kunnen er terecht voor vertrouwelijk advies, vragen en steun. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Eén van de mensen die had gehoopt dat het Huis voor Klokkenluiders hem zou helpen, is een oud-marinier uit Gelderland. Hij werkte als directiechauffeur voor de top van Rijkswaterstaat en werd ingehuurd via de Rotterdamse vervoersgigant ZCN Totaalvervoer.

De man meldde in 2013 dat de aanbesteding van het contract tussen ZCN en Rijkswaterstaat niet deugde. Ook vertelde hij dat veel van de chauffeurs van ZCN niet over de juiste papieren beschikten om als directiechauffeur te rijden. Tegelijkertijd declareerde het vervoersbedrijf wel de hogere tarieven voor gecertificeerde chauffeurs voor het vervoer van de topambtenaren.

Alle beloften over de bescherming van klokkenluiders ten spijt, werd de oud-marinier direct slachtoffer van zijn eerlijkheid. Vervoersbedrijf ZCN zegde onmiddellijk de samenwerking met hem op en in de jaren daarna raakte hij achtereenvolgens zijn chauffeursbedrijf, eigen huis en inkomen kwijt.

Intussen ging de overheid aan de slag met zijn melding. Hij kreeg gelijk van een commissie van aanbestedingsexperts en van de Onderzoeksraad Integriteit Overheid (OiO). Die laatste kapittelde Rijkswaterstaat vanwege de slechte afhandeling van meldingen van misstanden. Het contract tussen de dienst en ZCN Totaalvervoer werd niet verlengd.

Terwijl Rijkswaterstaat schoon schip maakte, raakte de man zelf in grote problemen. Hij kwam steeds moeilijker aan werk en vroeg zich af waarom hij werd gestraft voor het aankaarten van een misstand.

Toen de OiO in 2016 werd opgeheven, kwam de man in beeld bij het Huis voor Klokkenluiders. Die instantie nam na een jarenlang wetgevingstraject de taken van de Onderzoeksraad over en moest een veilige plek zijn voor melders zoals hij.

Maar bij het Huis raakte zijn zaak in een impasse. En dus is de aan lager wal geraakte chauffeur inmiddels beland bij de Expertgroep Klokkenluiders. Deze belangenorganisatie zou eigenlijk niet meer bestaan, omdat de bescherming van melders van misstanden per 1 juli 2016 door de invoering van de Wet huis voor klokkenluiders op papier volledig geregeld was.

Voorzitter Paul Schaap van de Expertgroep: „De zaak van deze chauffeur laat zien hoe het in de praktijk werkt. Het Huis wordt geteisterd door interne twisten. Wij hebben er geen vertrouwen meer in en hebben besloten de Expertgroep nieuw leven in te blazen.”

Dat gebeurt komende vrijdag in Culemborg bij vakbond De Unie, in bijzijn van tientallen klokkenluiders.

De oud-marinier is namelijk niet de enige die zich kort geleden bij Schaap heeft gemeld, zegt hij. „Er zijn de afgelopen maanden allerlei gefrustreerde klokkenluiders naar ons toegekomen. Hun dossiers liggen onaangeroerd op een stapel. En intussen ondervinden de melders grote problemen van het feit dat zij een misstand hebben aangekaart.”

Papieren tijger

Het Huis voor Klokkenluiders is geen plek waar ‘melders’ fysiek verblijven. Ze kunnen er terecht voor onder meer advies en psychosociale bijstand. Ook kan de organisatie zelfstandig onderzoek doen naar maatschappelijke misstanden. Het Huis, met de bijbehorende wettelijke bescherming, is uniek in Europa.

Maar door interne strubbelingen is de organisatie tot nu toe vooral een papieren tijger gebleken. Zo is de geloofwaardigheid van het Huis aangetast doordat er in ruim twee jaar tijd nog niet één onderzoek naar een misstand is afgerond. Ook zijn tientallen meldingen van misstanden afgedaan als „niet ontvankelijk” of is de afhandeling ervan sterk vertraagd.

Vanwege deze problemen trad het voltallige bestuur van het Huis in december 2017 af. Aanleiding was een kritisch rapport over het disfunctioneren van de organisatie van de hand van oud-topambtenaar Maarten Ruys. Eerder raakte de organisatie al in opspraak toen NRC onthulde dat er een medewerker van veiligheidsdienst AIVD werkzaam was geweest, zonder dat het personeel van het Huis daarvan wist.

Inmiddels zijn de reparatiewerkzaamheden in volle gang, reageert een woordvoerder van het Huis. Volgens hem zijn de afgelopen maanden achterstanden weggewerkt en is de onderzoekscapaciteit vergroot. Het Huis heeft nu veertien zaken in onderzoek, zegt hij, en de eerste uitkomsten worden „dit najaar” verwacht. De woordvoerder heeft „begrip voor klokkenluiders die vinden dat het te lang duurt”, maar zegt dat ook zij uiteindelijk het meeste baat hebben bij een „goed uitgevoerd onderzoek”.

‘Weggemoffeld’

Hoe het verder moet met de oud-marinier is niet duidelijk. Een woordvoerder van Rijkswaterstaat zegt alleen dat er „naar aanleiding van de brief van de melder in 2013 gesprekken met hem zijn gevoerd.” Een zegsman van ZCN Totaalvervoer meldt dat het „een kortdurend ingeschakelde vervoerder met een eigen bedrijf betrof”, en dat hij niet meer is ingehuurd „geen enkele relatie heeft met het contract tussen Rijkswaterstaat en ZCN”.

Paul Schaap van de Expertgroep: „Dit is een schoolvoorbeeld van een klokkenluiderszaak. De misstand is weggemoffeld, de melder onschadelijk gemaakt en we gaan over tot de orde van de dag. Nu de overheid er niet in slaagt dit soort mensen te helpen, gaan we het gewoon weer zelf doen.”