Opinie

    • Michel Kerres

Trump-bashing voelt goed, maar het is nog geen strategie

De relatie tussen Europa en de VS was zelden zo slecht als nu, schrijft Michel Kerres. Overleeft het Atlantisch bondgenootschap Donald Trump?

De Europeanen zijn er wel even klaar mee. „Onze relatie met de Verenigde Staten kun je op dit moment geen vriendschap noemen, zelfs geen partnerschap”, schreef Der Spiegel. „Ik maak me echt zorgen over de transatlantische betrekkingen”, zei bondspresident Frank-Walter Steinmeier tegen NRC. „Met een vriend als Trump heb je geen vijand meer nodig”, smaalde de voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk. Premier Rutte, die zich zelden laat verleiden tot een recensie van Trump, noemde zijn gedrag „lomp”.

De beslissing van Donald Trump uit de atoomdeal met Iran te stappen is in Europa hard aangekomen. De deal die Trump zo veracht, wordt hier gezien als diplomatiek meesterwerk. Europese leiders waren vlak voor Trumps besluit nog in Washington om de president op andere gedachten te brengen. Die liet ze hun dansje doen – en stuurde ze met lege handen naar huis.

Het was vernederend. Erger: naar de solide Europese argumenten werd niet geluisterd. De frustratie zoekt nu een uitweg, met als voorlopige piek het sarcasme van Tusk, die Trump bedankte voor het feit dat hij Europeanen van de illusie beroofde dat ze op de VS kunnen rekenen.

Heibel met Washington. Al op de ochtend na de presidentsverkiezingen in november 2016 vroegen Europeanen zich bezorgd af wat dat moest worden met een president die de wereld als een zero-sum-game ziet, die denkt dat tegenover elke winnaar een verliezer moet staan. Hoe werk je samen met een man die niet gelooft in multilateraal overleg?

Trump gebruikt macht zonder gêne. Die macht is aanzienlijk

De eerste ruzies lieten niet lang op zich wachten, maar steeds vonden de Europeanen verzachtende omstandigheden. Toen Trump de lage Europese defensie-uitgaven op de korrel nam en zijn NAVO-partners toesprak als een klas schoolkinderen, moesten de Europeanen toegeven dat hij wel een punt had. Toen Trump uit het klimaatverdrag stapte, troostte men zich met de gedachte dat een aantal Amerikaanse staten zich wél aan de afspraken zal houden. Merkel probeerde een goede gastvrouw te zijn op de G20, Macron vond Trumps soft spot en nam hem mee naar een militaire parade. De ‘volwassenen’ in Trumps regering zouden de populistische nieuwkomer wel in toom houden. Niet dus.

Trump zet het Atlantische bondgenootschap, fundament onder de naoorlogse orde, steeds verder onder spanning. Om de gezamenlijke waarden geeft hij niet veel. Om de regels die na WO II werden afgesproken ook niet. Hij opereert graag solo en in het eigen belang. Om VN-afspraken over de status van Jeruzalem maalt hij niet, hij dreigt Europa met een handelsoorlog.

Trump gebruikt macht zonder gêne. En die macht is nu eenmaal aanzienlijk. De opkomst van China laat onverlet dat niemand om economisch powerhouse VS en de bijbehorende wereldvaluta heen kan. Bovendien is Europa militair aan de VS gebonden. De EU doet weliswaar meer aan defensie, maar kan zich niet verdedigen. Het belang van de NAVO is met de Russische assertiviteit juist weer toegenomen.

De brug over de Atlantische Oceaan ophalen is dus geen oplossing. Sarcasme à la Tusk lucht op, maar helpt ook niet. Trump heeft alleen respect voor kracht. Het beste antwoord zou een sterk, gezamenlijk Europees optreden zijn. Dat is moeilijk in een club met tegengestelde belangen, maar niet onmogelijk. De EU groeit altijd in crises, mogelijk is dit weer zo’n moment. En zo niet? Dan rest de troost dat Trump ooit weer eens het Witte Huis moet verlaten.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.
Ondiplomatiek taalgebruik maakt duidelijk hoezeer de relatie met de VS is verzuurd. Lees daarover: EU-leiders halen fel uit naar Trump
    • Michel Kerres