Europese leiders volgen spoedcursus ‘geopolitiek’ in Sofia

EU-top Trump, Iran, de Balkan: de EU moet een antwoord formuleren op geopolitieke problemen. Maar het taalgebruik blijft, als vanouds, verhullend.

De president van het Europees Parlement, Antonio Tajani arriveert bij de EU-top in Sofia, Bulgarije. Foto Vassil Donev/EPA

Aan stoere woorden geen gebrek op de EU-top donderdag in de Bulgaarse hoofdstad Sofia. „De geschiedenis is terug van weggeweest en het moment om besluiten te nemen is aangebroken”, zei de Franse president Macron.

De agenda loog er niet om. De EU-leiders bogen zich over de geopolitieke noodzaak tot verdere uitbreiding op de Balkan. Hoe langer de EU landen als Servië, Bosnië en Macedonië in de wachtkamer laat zitten, des te groter de kans op nieuwe onrust en frustratie in die politiek toch al zo instabiele Europese regio.

En dan waren er de oplopende spanningen met Trump. Hoe moet de EU verder met de onvoorspelbaarheid van de grillige Amerikaanse president die de EU-VS-relatie op scherp zet door eenzijdig internationale akkoorden over klimaat en handel en nucleaire afspraken met Iran op te zeggen?

Veel geopolitiek dus. Maar de EU is daar niet bedreven in. Ze bedient zich eerder van soft power, blijven praten, bemiddelen en zoeken naar een compromis.

Maar ‘Sofia’ werd noodgedwongen een ‘spoedcursus geopolitiek’, aangevuurd door EU-raadspresident Donald Tusk die de regeringsleiders wakker wilde schudden. „Dankzij Trump zijn we verlost van onze illusies", zei een cynische Tusk.

Voor Tusk, die in de jaren tachtig vocht tegen de communistische dictatuur in zijn land Polen, komt de botsing met Amerika extra hard aan. De oppositie in het toenmalige Oostblok voelde zich altijd gesteund door Washington. „Het echte geopolitieke probleem is niet dat je vijand onvoorspelbaar is, maar dat je vríend dat is”, zei Tusk.

Hij kreeg bijval, zelfs van de doorgaans nuchtere premier Rutte, die waarschuwde voor „verzwakking van de transatlantische wereldorde, met geopolitieke gevolgen.” Het wegvallen van de VS als vanzelfsprekende bondgenoot betekent volgens Rutte „dat Nederland en Europa meer dingen zelf moeten gaan doen”.

lees ook: Op Balkantop in Sofia wil EU Rusland en China de pas afsnijden

Na anderhalve dag vergaderen had bijna elke leider wel een keer het buzzword ‘geopolitiek’ gebruikt. Maar de conclusies van de top waren als vanouds gegoten in verhullend taalgebruik waar geen enkele leider aanstoot aan kan nemen.

‘Geopolitieke noodzaak’ om de Balkan te omarmen? In de slotverklaring werd dat ‘steun voor een Europees perspectief’ voor de Balkanlanden. Meer zat er niet in. Vooral Nederland staat op de rem en Rutte weet dat zelfs speculeren over verdere EU-uitbreiding in Nederland politiek gevoelig ligt. „Het is goed dat we regels hebben in Europa”, zei hij. „Dat je dus moet voldoen aan criteria alvorens je kunt beginnen aan onderhandelingen over toetreding.”

‘Lastig, gaan we verder op broeden, zeer complex’ waren de conclusies op dat andere hoofdpijndossier, de uitdagingen waar Trump Europa voor stelt. Commissievoorzitter Juncker verraste nog met zijn aankondiging dat de Commissie begint met het voorbereiden van maatregelen die EU-bedrijven in Iran moeten beschermen tegen de Amerikaanse sancties die daar nu dreigen. Centraal in zijn plannen staat een oude richtlijn, het zogenaamde ‘blokkadestatuut’, in 1996 ingesteld om Europa’s belangen in Cuba veilig te stellen ondanks het Amerikaanse handelsembargo daar.

Een zaak van geopolitiek belang – maar de landen en het Europarlement moeten het eerst nog goedkeuren.

    • Stéphane Alonso
    • Tijn Sadée