EU-leiders halen fel uit naar Trump

Europese top

Ondiplomatiek taalgebruik maakt duidelijk hoezeer de relatie met de VS is verzuurd.

Donald Tusk komt aan op de EU-top over de Balkan in Sofia, Bulgarije. Foto Stoyan Nenov/EPA

Europese leiders hebben woensdag ongemeen hard uitgehaald naar de Amerikaanse president Trump, onder verwijzing naar diens extreme koerswijzigingen op het gebied van Iran, handel en klimaat. Premier Rutte noemde Trumps recente besluit om de nucleaire afspraken met Iran te laten vallen ronduit „lomp”. Europees ‘president’ Tusk hekelde de „grillige assertiviteit” van Washington.

In Sofia, waar EU-leiders bijeen zijn voor een top, stelde de Belgische premier Michel vast dat de VS, traditioneel Europa’s belangrijkste bondgenoot, „kennelijk een nieuw hoofdstuk in de relatie met de EU wil openen”. „De transatlantische wereldorde verzwakt, met economische en geopolitieke effecten”, zei Rutte. „En dat betekent dat Nederland en Europa meer dingen zelf moeten gaan doen.”

Vooral Tusk, voorzitter van de EU-toppen, baarde opzien door Trump in het rijtje te plaatsen van andere grote uitdagingen voor Europa, zoals „de opkomst van China of de agressieve opstelling van Rusland”. „Kijkend naar de jongste besluiten van president Trump zou je bijna denken: wie heeft er met zulke vrienden nog vijanden nodig”, zei Tusk.

Ondiplomatiek taalgebruik

Het ondiplomatieke taalgebruik maakt pijnlijk duidelijk hoezeer de relatie met de VS is verzuurd. Er was er al ergernis over het eenzijdig opzeggen van het internationaal zwaar bevochten klimaatakkoord van Parijs. Daarna stelde Trump importtarieven in op Europees staal en aluminium, die zonder nieuwe EU-handelsconcessies eind deze maand ingaan. De grootste schok kwam vorige week, toen Trump een streep zette door de Iran-deal uit 2015.

Iran beloofde destijds zijn nucleaire programma te bevriezen in ruil voor het afschaffen van sancties. Zonder die deal vreest de EU voor nieuwe onrust in het Midden-Oosten en handelsschade – onder de afspraken waren Europese bedrijven volop bezig contracten te sluiten in Iran. Tijdens een diner woensdagavond bespraken EU-leiders hoe de deal en de Europese handelsbelangen alsnog gered kunnen worden.

Volgens Tusk moet Europa er „ondanks de huidige stemming” alles aan doen de transatlantische band te beschermen, maar moet het ook klaar staan, zo nodig „alleen te handelen” en vooral: eensgezind. „Ik twijfel er niet aan dat in het nieuwe wereldspel Europa ofwel een van de grote spelers zal zijn, ofwel een pion. Simpel gezegd: ofwel we zijn samen of we zijn helemaal niet.”

Lees ook: EU laat Iran weten dat het handel wil blijven drijven

Ondanks alle kritiek vindt Tusk „eerlijk gezegd” ook dat Trump door de EU bedankt moet worden. De filmster Audrey Hepburn citerend zei hij dat Trump de EU immers bijbrengt dat een helpende hand te vinden is aan het einde van je eigen arm. Hij riep EU-leiders op eensgezind te blijven en te waken voor pogingen EU-landen tegen elkaar uit te spelen.

Rutte wilde zich niet uitlaten over de vraag of Tusk met zijn harde toon olie op het vuur gooit. Hij zei „wat achter Tusks woorden zit” te herkennen. „We zien nu dat de VS, na lang aandringen van Europa het níet te doen, toch vrij lomp het akkoord met Iran opzegt, en ook op andere punten uit zichzelf dingen doet, zonder rekening te houden met de bondgenoten. En dat is niet goed”.

Rutte: „De vriendschap zal wel blijven. Maar de vanzelfsprekendheid, dat je het goed afstemt, goed luistert naar je bondgenoten, die lijkt nu doorbroken. Waar ik wél in geloof: Amerika is zo groot, zo machtig, dat er geen groot geopolitiek conflict is op te lossen zónder de betrokkenheid van Amerika.”

Donderdag praten de EU-leiders verder over het volgende geopolitieke hoofdpijndossier: de Balkan, waar Rusland en China flink aan de weg timmeren.

    • Stéphane Alonso
    • Tijn Sadée