Verticale bossen gaan ook Eindhoven bevrijden van beton en glas

Architectuur De Italiaan Stefano Boeri (61) creëert ‘verticale bossen’ in steden: woontorens vol bomen en struiken. In Eindhoven doet hij dat voor het eerst op sociale woningbouw. „Groen is niet alleen maar voor de rijken.”

De ‘bosco verticale’ in Milaan Foto Istock

Het verhaal gaat zo: toen hij twaalf jaar oud was, klom de kleine baron Cósimo Piovasco di Rondò uit het Italiaanse plaatsje Ombrosa in een boom en besloot daar de rest van zijn leven te blijven. „Aan hem heb ik mijn obsessie met bomen te danken”, zegt de Italiaanse architect en stadsontwerper Stefano Boeri (61). Dat Cósimo hoofdfiguur was in een roman van Italo Calvino uit 1957, doet het verhaal alleen maar meer tot de verbeelding spreken, vindt hij.

Bomen zijn sinds ruim tien jaar de hoofdpersonen in het werk van Boeri, die behalve architect, academicus en schrijver ook twee jaar wethouder mode, design en cultuur van Milaan is geweest. Behalve door de kleine baron werd zijn denken gevormd door een bezoek in 2007 aan Dubai. „In de woestijn zag ik overal wolkenkrabbers van glas en staal omhoog schieten”, zegt hij in zijn studio in een rustige Milanese woonwijk. „Ik had net gelezen dat 94 procent van de gebouwen die sinds 2000 in de wereld zijn gebouwd met glas zijn bekleed.” Voor het project waar hij toen mee bezig was in zijn eigen Milaan besloot hij dat anders te doen.

Dat project waren twee woontorens van 18 en 26 verdiepingen hoog voor de zakenwijk Porta Nuova. Aan de buitenkant zijn ze helemaal met bomen en struiken bekleed. Alle balkons zijn tevens plantenbakken waarin ruim 700 flinke bomen en 16.000 struiken en bodembedekkers zijn geplant. Een ‘Bosco verticale’ noemt hij ze, een verticaal bos.

Sinds 2014 is dat bos bewoond. Op deze zonnige vrijdagmiddag is het er uitgesproken levendig. Overal zitten mensen op de bankjes, toeristen fotograferen zichzelf en elkaar met de groene torens als achtergrond. De vrees dat het groen in de balkonbakken armetierig zou worden, lijkt niet gegrond: in ieder geval nu in het voorjaar staat de begroeiing er weelderig bij. Het water ervoor wordt hergebruikt uit de koelings- en verwarmingsinstallaties. Onderhoud is overigens wel bewerkelijk: dat gebeurt door botanici die als alpinisten aan touwen langs de gevels worden neergelaten.

Ook veel andere architecten bekleden gebouwen met planten en bomen. Het is een wereldwijde trend.

De Bosco Verticale, die in datzelfde jaar de International Highrise Award won, is als concept snel opgepikt en de wereld overgegaan. Er verrijzen vergelijkbare woontorens in Nanjing, Parijs, Sao Paulo en Lausanne; in de Chinese stad Liuzhou begint in 2020 de bouw van een hele ‘Forest City’ voor 30.000 inwoners. Ook Nederland doet mee: in Eindhoven en Utrecht komen er groene torens van Boeri.

Primeur in Eindhoven

„De Trudo Toren in Eindhoven wordt een wereldprimeur”, zegt de architect. „Dit wordt de eerste keer dat beplanting op deze manier in sociale woningbouw wordt toegepast. Ik wil laten zien dat groen niet alleen aan de rijken is voorbehouden.” Dit najaar begint woningbouwvereniging Trudo met de bouw op Strijp-S, het voormalige Phillips-terrein. Ieder van de 125 appartementen van 50 m2 krijgt struiken en een boom die wel zes meter hoog kan worden. Op de begane grond komt naast winkels en horeca een gemeenschappelijke tuin van 350 m2.

De verticale bossen in Eindhoven (links) en Utrecht.

De komende twee jaar worden de bomen voor het project opgekweekt bij Gebr. Van den Berk in Sint-Oedenrode. Voordat ze in bakken op de balkons worden geplant groeien ze verder in ‘luchtpotten’, legt hoofd verkoop Brenda Swinkels uit. „In die potten ontwikkelen ze een compacte kluit met een fijnvertakt wortelstelsel in plaats van lange wortels.” Deze methode is niet nieuw: de kwekerij paste het voor het eerst toe voor het olympisch dorp in Londen in 2012. „Dit zijn we in 2010 gaan ontwikkelen omdat we merkten dat er steeds meer vraag is naar bomen voor daktuinen en op bouwlocaties waar meteen voldragen bomen moeten staan.”

Voor Nederland zijn er ook andere soorten gekozen dan in Milaan: hier zijn het bomen en struiken in rode en grijze tinten, zoals de roodbladige hazelnoot, de pruikenboom, de veldesdoorn en de sierpeer. In de balkonbakken zullen de bomen door blijven groeien, totdat ze na een jaar of twee de maximum grootte bereiken.

Zullen die bomen als ze zes of zeven meter hoog zijn, niet bij harde wind omwaaien en van de balkons afvallen? „Daar is uiteraard aan gedacht”, zegt Swinkels. „De kluit wordt in de balkonbak verankerd én de stammen worden met staaldraad vastgezet.”

De Bosco Verticale in Milaan. Foto ANP

Door de flat met 125 sociale woningen slim te ontwerpen zijn de kosten nauwelijks hoger dan in sociale woningbouw zonder groene gevels, zegt Jack Hock, tot voor kort directeur van Sint-Trudo en nu projectleider van Strijp-S: rond de 1.300 euro per vierkante meter bruto vloeroppervlak. In de reguliere sociale woningbouw is dat tussen de 1.100 en 1.400 euro per vierkante meter, zegt hij.

Sint-Trudo draagt de extra kosten zelf, en ja, een dergelijke investering valt nog binnen de eigen bevoegdheden van een woningbouwcorporatie. „Het is ook een investering in de ontwikkeling van het hele Strijp-S, het oude Philipsterrein”, stelt Hock. „Dit gebouw zal eraan bijdragen dat de vastgoedwaarde in het hele gebied stijgt. Zo is het ook in Porta Nuova gegaan.”

In Eindhoven wordt het onderhoud niet met tuinmannen aan touwen gedaan, maar vanuit glazenwassersbakjes, zeker de eerste vier of vijf jaar. „Daarna zullen we misschien een deel van het beheer bij de bewoners leggen.” In het Eindhovens Dagblad waarschuwt een lezer Boeri al voor het gemopper dat er vast gaat komen: dat je balkon steeds vol ligt met de bladeren van de buren. „Vast”, zegt Hock. Maar de planten komen niet voor de ramen, verzekert hij, en nemen dus geen licht weg. „Overal zie je meer vraag naar groen in een stedelijke omgeving. Voor de Trudo Toren gaan we huurders werven bij de mensen die dit leuk vinden.”

Twee miljoen bomen

Niet alles hoeft de hoogte in, Boeri wil ook op een meer reguliere manier groen aan steden toevoegen. Volgende week presenteert hij een plan om in Milaan de komende vijf jaar twee miljoen bomen bij te planten. En voor de Albanese hoofdstad Tirana ontwerpt hij een stadsplan dat ook in groene stroken voorziet.

Architectuurkenner Bernard Hulsman bespreekt het fenomeen van de staande tuinen: ‘Drie jaar na de oplevering blijkt ‘bos’ een groot woord voor de licht armetierige beplanting’

„Steden stoten 70 procent van alle CO2 uit. Bomen en planten kunnen daarvan 35 tot 40 procent absorberen, en ze produceren tegelijkertijd zuurstof. Door de beschutting van het groen daalt tegelijkertijd het energieverbruik in woningen met wel een derde, en het houdt fijnstof en lawaai tegen. Bovendien is het goed voor de biodiversiteit. En door de hoogte in te gaan creëer je veel oppervlakte aan bladeren zonder dat de stad steeds verder uitdijt.”

Stefano Boeri is een man met een missie.