Opinie

Antisemitisme is geen rechtse ziekte meer

Bij links heeft de klassenstrijd plaatsgemaakt voor anti-racisme, schrijft . Bij de Britse Labour-partij is goed te zien hoe dat tot antisemitisme leidt.
Illustratie door Hajo

Er is iets merkwaardigs aan de hand als linkse politici vanuit rechtse hoek worden beticht van antisemitisme. Jodenhaat wordt tenslotte veelal gezien als een rechtse ziekte. Maar in het Verenigd Koninkrijk heerst nu grote verontwaardiging in Conservatieve kringen over het vermeende antisemitisme bij Labour. Nu zijn Conservatieven zelf niet altijd gespeend van xenofobie, vooral als het over moslims gaat. Maar er is een reden voor deze hypocrisie, en die heeft te maken met hoe men naar Israël kijkt.

Links antisemitisme stoelt meestal op fanatieke bezwaren tegen de Israëlische behandeling van de Palestijnen. Als critici van Israël het hebben over „de zionisten” in plaats van de Israeli’s, weet je bijna zeker dat het om fanatici gaat. Ken Livingstone, oud-burgemeester van Londen, is een goed voorbeeld. Zijn stelling dat Hitler het zionisme steunde is niet zozeer een frisse blik op een omstreden geschiedenis, als wel een vrij schunnige poging om het bestaansrecht van Israël te ontkennen.

Labour-leider Jeremy Corbyn kwam zelf onlangs in opspraak omdat hij niets problematisch zag in een Londense muurschildering van sinistere plutocraten met haakneuzen die Monopoly spelen boven de gekromde ruggen van naakte arbeiders. Wat het vermoeden kan voeden dat er verband bestaat tussen Corbyns lof voor Hamas en een oudere vorm van antisemitisme.

Het kan zijn dat Corbyn gewoon onnozel is. Maar het lijdt geen twijfel dat antikapitalistisch verzet kan omslaan in antisemitisme, vooral in linkse kringen. Dit was het geval in de negentiende eeuw in Frankrijk en is nog steeds zo bij mensen die de financier George Soros beschouwen als de ergste vijand van de rechtgeaarde volkeren in Europa. Op dit vlak kunnen de Hongaarse leider Viktor Orbán en linkse fanatici elkaar prima vinden.

Klassentegenstellingen

Men kan natuurlijk niet alles wat links is over een kam scheren. In de Verenigde Staten geldt iemand als links als hij vindt dat de staat de meest benadeelde bevolkingsgroepen moet helpen. Maar in Europa, en ook elders, is er weinig meer over van de ideologie van het oude socialisme die gebaseerd was op klassentegenstellingen. Er is niet zo veel verschil meer tussen brave sociaal-democraten en gematigde conservatieven. Corbyn en Livingstone vertegenwoordigen de harde kern van sektarisch links, dat vooral is gericht tegen het vermeende Westerse imperialisme (of neo-kolonialisme) en wit racisme.

Voor deze harde kern zijn de VS en Israël de grootste neo-koloniale en racistische boosdoeners. En vooral nu de Amerikaanse president de Likudregering in Israël kritiekloos zijn gang laat gaan, wordt de onderdrukking van de Palestijnen gezien als een gezamenlijk project, met Washington en Jeruzalem als de twee hoofdsteden van het zionistische kwaad. (Sommigen zijn ook geneigd om hier Wall Street en Hollywood aan toe te voegen vanwege het ‘joodse geld’.)

Lees ook Paul Scheffer: Herdenken in tijden van antisemitisme

Nu is er voldoende reden om kritiek te leveren op Israël en de VS, vooral in het licht van wat zich nu in Gaza en Jeruzalem afspeelt. En vooraanstaande leden van Netanyahu’s kabinet maken geen geheim van hun racistische vooroordelen tegen Palestijnen (en gezien zijn recente opmerkingen over de Holocaust kan hetzelfde over PLO-leider Mahmoud Abbas gezegd worden). Trumps uitlatingen over minderheden in de VS liegen er ook niet om.

Maar kritiek is een ding; om de VS en Israël te zien als de twee meest kwaadaardige bedreigingen van de mensheid is weer iets anders. Sommige linkse fanatici vinden het zionisme en het Amerikaanse imperialisme zo schandalig dat zij bereid zijn de grootste vijanden van Israël en de VS als goede vrienden te beschouwen. Zij zijn daarom graag bereid om de daden van Vladimir Poetin goed te praten en Russische propaganda voor zoete koek te slikken.

Rothschild toen is Soros nu

Wat Livingstone en anderen misschien niet weten is hoe dicht hun beeld van het Amerikaans-zionistische kwaad in de buurt komt bij oude antisemitische clichés. In het verleden werden de VS, en in iets mindere mate het Verenigd Koninkrijk, ook geassocieerd met ‘joods geld’. Vroeger geloofden sommigen ook dat ‘joodse macht’ heerste in New York en Washington. De naam Rothschild riep toen hetzelfde schrikbeeld op als Soros nu.

De overname van de Labour-top door sektarisch links is een nieuw fenomeen. Corbyn was voorheen een marginale figuur, een zonderling wiens naam buiten Noord-Londen zelden werd gehoord. Zijn partijleiderschap is haast even buitenissig als de overname van de Republikeinen door Donald Trump. En toch is er wel een goede ideologische reden voor Corbyns succes.

Ooit vertegenwoordigde Labour de belangen van de arbeidersklasse. Labour was vóór krachtige vakbonden en het in staatshanden houden van essentiële diensten zoals de spoorwegen of de post. Nationale ziekenzorg en openbaar onderwijs waren hoofdpunten in hun programma. Aanvankelijk, toen Israël nog werd bestuurd door socialisten, koesterden Labour-politici juist vaak grote sympathie voor het zionisme.

Palestijnen

Dit begon in de jaren ’60 en ’70 te veranderen. In dezelfde tijd dat Israël Palestijns grondgebied bezette, verschoof de ideologie van links in het Westen van klassebelangen naar de strijd tegen imperialisme en racisme. Maar al waren ze nog zo fel gekant tegen het zionisme, de meeste linkse activisten konden zichzelf onmogelijk zien als antisemieten. Want zij waren toch tegen elke vorm van racisme? Sterker nog, hun anti-zionisme voelde juist als bevestiging van hun identiteit als anti-racisten.

Tegelijkertijd vond er een verschuiving op rechts plaats, in Israël, Europa, en de VS. Regeringen in Israël werden allengs militanter tegen de Palestijnen, en konden daarom steeds meer rekenen op de steun van rechts in Europa en de VS, vooral onder degenen die de islam als de grootste bedreiging voor de Westerse beschaving beschouwen.

Daarom kunnen Britse Conservatieven, die misschien ooit minder vriendelijke gevoelens hadden over Joden, nu met een gerust hart het antisemitisme van Labour-politici hekelen. Zij houden immers zo van Israël, misschien zelfs een beetje te veel.