Referendum Burundi: wie niet voor mij is, is tegen mij

Pierre Nkurunziza

Zijn gevoel van eigenwaarde is dermate groot, dat die nog meer gestreeld moet worden. De president van Burundi houdt een referendum om langer aan de macht te blijven.

President Pierre Nkurunziza balanceert op het hoofd van een demonstrant, 14 mei j.l Foto AFP

Pierre Nkurunziza, wiens officiële titel „de eeuwige en oppermachtige leider van Burundi” luidt, zet donderdag opnieuw de stabiliteit van zijn land, maar ook die van de regio op het spel. Want de autoritaire leider, met een sterk gevoel voor eigenwaarde, houdt een controversieel referendum voor een amendement op de grondwet, waardoor hij tot 2034 aan de macht kan blijven. Burundi lijdt al enkele jaren onder straffeloos geweld. Vorige week nog vielen mannen in militair uniform het dorp Ruhagarika aan en vermoordden ze er 26 burgers, onder wie kinderen.

Burundi’s bisschoppen verklaarden eerder deze maand dat de „tijd niet rijp is om grondige wijzigingen aan te brengen in de constitutie. Vele Burundezen leven dermate in angst dat ze zich niet durven uit te spreken”. Jeremie Minani, woordvoerder van de oppositie die het referendum boycot, voorspelt dat „het plebisciet chaos zal creëren”. Ook Human Rights Watch waarschuwt voor meer geweld. Volgens Ida Sawyer, die het dossier Centraal Afrika beheert bij HRW, gebruiken „de autoriteiten en de militie Imbonerakure straffeloos geweld om de positie van de president te versterken”.

Lees ook: Voetballende president Burundi ziet zijn Haleluya FC liever niet verliezen

Internationaal Strafhof

Nkurunziza, kind van een Hutu-vader en een Tutsi-moeder, is een zelfingenomen patser. Hij presenteert zich als volkse president, een hergeboren christen en is eigenaar van de voetbalclub Alleluia FC. In de regio lift hij mee op de tendens onder staatshoofden om grondwetten aan te passen om vrijwel onbeperkt te kunnen regeren, zoals de Rwandese leider Paul Kagame in 2015 deed. De 54 jaar oude Nkurunziza stoort zich niet aan kritiek van de Afrikaanse Unie en de VN, hij weigert internationale onderzoeken naar schending van mensenrechten en zegde vorig jaar het lidmaatschap op van het Internationaal Strafhof (ICC) op. In 2015 schond hij de grondwet door zich voor een derde ambtstermijn verkiesbaar te stellen, waarna op grote schaal geweld uitbrak en militairen tevergeefs een staatsgreep pleegden. Een geschatte 400.000 Burundezen zijn het land ontvlucht.

In de aanloop naar het referendum vond er volgens mensenrechtenorganisaties grove intimidatie plaats. „Stem je tegen, dan teken je je doodsvonnis”, verkondigde een vooraanstaand lid van Nkurunziza’s regeringspartij. De overheid schilderde tegenstemmers af als criminelen en vijanden van Burundi.

De door talrijke internationale organisaties gerapporteerde schending van mensenrechten onder Nkurunziza besloot het ICC eind vorig jaar om een onderzoek te starten. Het ICC spreekt over moord, marteling en verkrachting. Onafhankelijke media zijn gesloten en politieke partijen zijn aan banden gelegd. Bij de diepgaande repressie spelen de Imbonerakure, een jeugdmilitie van Nkurunziza’s partij, de politie en de veiligheidsdienst de hoofdrol. Sinds 2015 werden tenminste 1.200 tegenstanders vermoord en de meeste oppositieleiders en activisten ontvluchtten het land.

Guerrillagroep uit Congo

Afrikaanse vredesbesprekingen over het voortslepende geweld in Burundi mislukten. „Nkurunziza’s regering neemt steeds meer een onverzoenlijke en onbereidwillige houding aan om de crisis op te lossen”, schreef de Zuid-Afrikaanse denktank Security Studies vorige week. De crisis in Burundi is niet los te zien van die in Congo, waar president Kabila weigert op te stappen, en van de burgeroorlog in Zuid Soedan.

Nkurunziza gaat ongetwijfeld het referendum winnen en wanneer de oppositie is uitgeschakeld, is de president, zoals zijn titel al aangeeft, voorlopig oppermachtig. Nkurunziza’s grootste gevaar is een guerrillagroep die vanuit buurland Congo opereert en volgens de regering achter het bloedbad vorige week in Ruhagarika zat. Burundi is een dwerg vergeleken bij het immense Congo, maar het kleine land kan wel regionale destabilisatie veroorzaken. Er zijn tientallen strijdgroepen in en rond Burundi actief die aan invloed winnen naarmate presidenten in dat gebied aan aanzien inboeten door hun zelfzuchtige machtsspelletjes.

Lees ook over Pierre Nkurunziza President Burundi: derde termijn écht de laatste
    • Koert Lindijer