Soros’ organisatie vertrekt uit Boedapest

Hongarije

De ‘Stop-Soros’-campagne van premier Orbán jaagt de organisatie van de miljardair en filantroop definitief het land uit.

De ingang van Soros’ Open Society Foundations (OSF) in Boedapest, dinsdag . Foto Ferenc Isza/AFP

‘Dit gebeurt in een EU-land”. In een vergaderzaaltje van Open Society Foundations (OSF) in Boedapest kijkt Péter Nizák, programmadirecteur voor Midden- Europa, op met een ongelovige blik. Dinsdag maakte de organisatie van de Amerikaans-Hongaarse miljardair en filantroop George Soros bekend dat ze haar regionale vestiging verplaatst naar Berlijn. Dit is een reactie op wat OSF zelf omschrijft als „een toenemend repressief politiek en juridisch klimaat in Hongarije.”

Dat OSF anno 2018 de deuren moet sluiten in het land waar de nu 87-jarige Soros ooit zijn internationale werk begon, hadden Nizák en zijn collega’s niet verwacht. Toen Hongarije in 2004 toetrad tot de Europese Unie, leek de toekomst nog zonnig voor het land én OSF. Jaarlijks doneert de stichting meer dan 1 miljard dollar (844 miljoen euro) aan doelen als gezondheidszorg, onderwijs en het ondersteunen van democratische processen.

Het Hongaarse EU-lidmaatschap leek de bekroning van de democratische transitie waaraan Soros volgens Nizák fors heeft bijgedragen. Sinds 1984 investeerde de zakenman zo'n 335 miljoen euro in Hongarije. Geld dat aanvankelijk ging naar anticommunistische activisten, waarvan de huidige premier Viktor Orbán er ooit een was. Later ook naar migranten, mensen die Orbán nu buiten wil houden.

‘Stop Soros’-pakket

De beslissing te verhuizen kwam een dag nadat Orbáns nationaal-conservatieve regering forse restricties aankondigde op ngo’s die rond het thema migratie werken, wetgeving die de regering omschrijft als het ‘Stop Soros-pakket’. De voorgestelde wetswijziging is de culminatie van een tientallen miljoenen euro’s kostende campagne die de regering de afgelopen maanden voerde tegen de persoon van Soros. In dat politieke klimaat is het volgens internationaal OSF-directeur Patrick Gaspard onmogelijk om de organisatie tegen overheidsinmenging te beschermen.

Volgens de regering is de nieuwe wetgeving nodig omdat Soros illegale migratie zou ondersteunen. „Een brute leugen”, zegt woordvoerder Csaba Csontos in het onopvallende kantoorgebouw in het centrum van Boedapest. De organisaties die OSF financiert, zoals het Hongaarse Helsinkicomité, verlenen normale juridische bijstand aan asielzoekers.

Volgens Csontos hadden wetsvoorstel en anti-Soros-propaganda ten doel een publieke vijand te creëren tijdens de recente Hongaarse verkiezingscampagne, die uitdraaide op een klinkende overwinning voor Orbán, en het Hongaarse maatschappelijke middenveld te beknotten. Belangrijke doelwitten zijn, naast OSF zelf, critici van Orbáns migratiestandpunt en journalisten die, mede gefinancierd door de OSF, corruptieschandalen blootleggen in de entourage van Orbán.

Volgens Soros, geboren in een Joodse familie in Boedapest, runt Orbán een „maffiastaat”. Hij deed de campagne tegen zijn persoon en werk af als een antisemitische en anti-islamitische hetze. De regering ontkent beschuldigingen van antisemitisme.

Werkverbod

Het ‘Stop Soros-voorstel’ wil dat ngo’s die volgens de regering „illegale migratie faciliteren” 25 procent belasting betalen op buitenlandse donaties. Dat is dramatisch, zegt Nizák. „Welke donateur zal 25 procent extra betalen om een ngo te steunen?” Ook moeten zij een verplichte screening ondergaan, in naam van de nationale veiligheid. Csontos: „Daarbij kan de overheid zelfs de inlichtingendiensten inzetten.”

Organisaties die een dreiging zouden vormen, riskeren een verbod om activiteiten te ontplooien. Medewerkers kunnen verbannen worden uit een straal van acht kilometer van de Hongaarse grens. Csontos: „Hongaarse werknemers die in de buurt van de luchthaven wonen, dreigen niet meer in hun eigen huis te mogen wonen.”

Hongarije blijft belangrijk voor OSF, zegt Nizák : „Soros begon hier met het doneren van kopieerapparaten aan bibliotheken. Anticommunistische dissidenten drukten er pamfletten mee.” Later financierde zijn stichting medische apparatuur voor hospitalen, tuberculosebestrijding en ontbijt voor arme schoolkinderen. Talrijke personen rond Orbáns Fidesz-partij, inclusief de premier, ontvingen beurzen van Soros. Het is moeilijk te geloven, zegt Nizák: „Maar tientallen jaren lang werd ons werk hier gewaardeerd door alle zijden van het politieke spectrum.”

    • Roeland Termote