Opeens is Kim wat minder toeschietelijk

Top Noord-Korea en de VS

Noord-Korea liet Amerikanen vrij en ontmantelt een nucleaire testlocatie. Nu dreigt het de ontmoeting tussen Kim en Trump te staken. Waarom?

Een blokkade in de buurt van het grensplaatsje Panmunjeom, waar de leiders van Noord- en Zuid-Korea elkaar vorige maand ontmoetten. Foto Ahn Young-joon

Gaat de topontmoeting tussen de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Amerikaanse president Donald Trump nog wel door? De Noord-Koreaanse toponderhandelaar voor ontwapening heeft in de nacht van dinsdag op woensdag gedreigd dat Noord-Korea de top afzegt als de Verenigde Staten blijven aandringen op „het eenzijdig afzweren van nucleaire vermogens” door Noord-Korea.

De mededeling volgt op eerdere berichten die kort daarvoor via Koreaanse staatsmedia naar buiten kwamen: Noord-Korea is zo verontwaardigd over gezamenlijke militaire oefeningen van Zuid-Korea en de VS dat het land dreigt niet te komen opdagen op de top, die voor 12 juni in Singapore staat gepland.

Bekijk ook deze video over het conflict met Noord-Korea

De VS gaan voorlopig gewoon door met de voorbereidingen. Het Witte Huis wijst erop dat Zuid-Koreaanse ambtenaren eerder aan Washington hebben laten weten dat de huidige militaire oefeningen geen belemmering zouden vormen voor de top. Het gaat om relatief kleinschalige routine-oefeningen die al veel langer gepland stonden en waarvan Noord-Korea ook al langer op de hoogte was. Het lijkt dus om iets anders te gaan. Het meest waarschijnlijk is dat Kim zo wil afdwingen dat alleen die punten op de onderhandelingsagenda komen die hij erop wil hebben.

Dreigen met weglopen is overigens geen typisch Noord-Koreaanse actie: Trump dreigde in april zelf ook met het niet komen opdagen op de top, of met halverwege opstappen, als de bijeenkomst niet de gewenste resultaten zou opleveren.

Nieuwe Zijderoute

Noord-Korea en de VS verschillen sterk en steeds duidelijker van mening over wat er nu precies besproken moet worden tussen beide leiders. Waar de VS een snelle, controleerbare en volledige ontmanteling van het Noord-Koreaanse nucleaire arsenaal als basisvoorwaarde voor de gesprekken zien, wil Noord-Korea juist een tragere, stapsgewijze aanpak waarbij eerst afspraken op allerlei deelgebieden worden gemaakt. Daarbij wil Noord-Korea zo snel mogelijk komen tot verlichting of volledige opheffing van de economische sancties tegen het land.

Het is waarschijnlijk dat ook China wat dat betreft aan de Noord-Koreaanse kant staat. Een week geleden ontving de Chinese president Xi Jinping de Noord-Koreaanse leider onverwacht voor een informele top in de Noord-Chinese havenstad Dalian. Over die ontmoeting, de tweede tussen Xi en Kim in korte tijd, is vrijwel niets naar buiten gekomen. Maar er is ongetwijfeld gepraat over hoe China aankijkt tegen het opheffen of verlichten van sancties, en of China daarin anders staat dan de VS.

China heeft naar verwachting ook hulp aangeboden bij de economische ontwikkeling van Noord-Korea. China zou het land graag integreren in Xi’s masterplan voor de Nieuwe Zijderoute, een stelsel van vooral infrastructurele werken dat China beter moet verbinden met Azië, Afrika en Europa. Noord-Korea zou dan, als China en Noord-Korea overeenstemming bereiken, op gunstige voorwaarden geld kunnen lenen van China om vooral grote infrastructurele projecten op te zetten. Zo zouden Noord-Korea’s miserabele wegen en andere infrastructuur snel verbeterd kunnen worden. Door aansluiting op de Nieuwe Zijderoute zou ook de handel tussen Noord-Korea en de rest van de wereld tot bloei kunnen komen.

Bekijk ook deze video over het conflict met Noord-Korea

USB-stick

De VS stellen voor om, en dat pas na volledige denuclearisatie, Amerikaanse particuliere ondernemers naar Noord-Korea te sturen om te investeren. Hulp van de Amerikaanse overheid ligt daarbij niet in het verschiet. Dan is er nog de Zuid-Koreaanse president Moon, die op de top in Panmunjeom vorige maand een USB-stick aan Kim heeft overhandigd met plannen om Noord-Korea te helpen het land economisch te ontwikkelen.

De Zuid-Koreaanse en de Chinese plannen zouden voor Noord-Korea wel eens veel aantrekkelijker kunnen zijn voor Kim dan de Amerikaanse, en de voorwaarden minder strikt.

Het is niet aannemelijk dat de VS de sancties snel zullen opheffen als Noord-Korea niet overgaat tot de snelle, volledige en blijvende ontmanteling van de Noord-Koreaanse kernwapens.

Voor China en Zuid-Korea ligt dat anders. China en Zuid-Korea zijn mogelijk bereid om los van de VS te handelen. Als zij de sancties deels of geheel opheffen in ruil voor relatief geringe concessies, dan vermindert dat de noodzaak voor Kim om in te stemmen met het Amerikaanse voorstel voor snelle denuclearisering.

Kruisraketten

De VS en Noord-Korea zijn ondertussen druk bezig de agenda ook op andere punten zo veel mogelijk naar hun hand te zetten. Zo willen de VS niet alleen de controleerbare ontmanteling van de kernwapens van Noord-Korea. Ze willen ook dat Noord-Korea toezegt nooit meer aan een kernwapenprogramma te beginnen. Ook dat moet aantoonbaar en controleerbaar zijn. De VS willen de huidige Noord-Koreaanse nucleaire wapens ergens buiten Noord-Korea ontmantelen, mogelijk in Tennessee.

Verder willen de VS dat Noord-Korea ook het vreedzame gebruik van nucleaire technologie staakt. Noord-Korea moet ook zijn chemische en biologische wapens opgeven. Misschien gaan de VS ook eisen dat Noord-Korea toezegt om Japanners vrij te laten die eerder door Noord-Korea weren gekidnapt, een punt dat voor bondgenoot Japan van groot belang is. Het gaat om mensen die eind jaren zeventig, begin jaren tachtig werden ontvoerd, onder meer om Japanse les te geven aan Noord-Koreaanse spionnen. Volgens Noord-Korea zijn de meeste van deze Japanners overleden, maar volgens Japan is dat verre van zeker.

Al met al maakt de Koreaanse dreiging om zich terug te trekken van de top vooral duidelijk hoe ver de standpunten van de VS en Noord-Korea nog uit elkaar liggen, en hoe moeilijk het zal zijn om tot een compromis te komen. De VS eisen, niet geheel reëel, dat Noord-Korea eerst zijn hele nucleaire arsenaal inlevert om pas daarna verlichting van de sancties en economische hulp te krijgen. Noord-Korea wil zijn tekenen van goodwill van de afgelopen tijd, zoals het vrijlaten van drie Amerikaanse gevangenen en het opblazen en ontmantelen van een van zijn nucleaire testlocaties ergens later in mei, zo snel mogelijk beloond zien.

Noord-Korea heeft nu kennelijk de extra eis gesteld dat de gezamenlijke oefeningen van het Amerikaanse en het Zuid-Koreaanse leger per direct worden gestopt. Wie weet volgt later ook de eis dat de VS hun troepen uit Zuid-Korea terugtrekken en dat het Amerikaanse raketschild in de regio wordt ontmanteld.

Correctie (16 mei 2018): In een eerdere versie van dit bericht stond dat Noord-Korea vluchtelingen had vrijgelaten. Dat moest zijn: Amerikanen. Ook is de ontmanteling van de nucleaire testlocatie nog niet voltooid.
    • Garrie van Pinxteren