Op Balkantop in Sofia wil EU Rusland en China de pas afsnijden

Met de aanleg van gaspijpleidingen streeft de EU naar meer invloed op de Balkan. Op de Balkantop in Sofia hopen de Balkanlanden donderdag in ruil daarvoor op spoedige EU-toetreding.

De aanleg van de Trans-Adriatische pijpleiding in Griekenland.

Jongeren en zware industrie hebben de streek rond het zuid-Bulgaarse stadje Haskovo allang verlaten. En de achterblijvers? Die kijken vanaf hun terras verbaasd op als een gezelschap uit hoofdstad Sofia opduikt. „De stilte hier duurt niet lang meer”, zegt Vladislava Tzekova terwijl ze de auto parkeert langs een braakliggend terrein.

Tzekova, een dertiger, werkt voor projectbureau ICGB dat toeziet op de aanleg van de gloednieuwe gaspijpleiding ‘Interconnector’. Ze wijst naar het zuiden, naar de grens met Griekenland, waar het werk aan de met EU-geld gefinancierde Zuidelijke Gas Corridor in volle gang is. Die 3.500 kilometer lange pijp (kosten bijna 40 miljard euro) moet Azerbaijdzjaans gas via Turkije en de Balkan naar West-Europa brengen. Zo verbindt de EU haar energieveiligheid aan grillen van „autoritaire leiders zoals de Azerische president Alijev en de Turkse president Erdogan” waarschuwt ngo en actievoerder Counter Balance.

De EU moet zich ‘uit geopolitieke noodzaak’ openstellen voor Macedonië en Albanië, nu Rusland en Turkije hun invloed vergroten, schreef correspondent Tijn Sadée. Lees daarover: ‘Balkanoorlog voorkomen met EU-deal’

Eén van de vertakkingen is de Interconnector waarmee ook EU-lid Bulgarije en andere Balkanlanden (nog geen EU-lid) worden aangesloten.

„Eind dit jaar beginnen we hier met de bouw” zegt Tzekova. „Dit wordt de game changer. Het maakt een einde aan Bulgarijes volledige gasafhankelijkheid van Rusland.”

Projecten als de Interconnector staan donderdag hoog op de agenda van de EU-top in Sofia, waar de EU-regeringschefs vergaderen met leiders van de Westelijke Balkanlanden (Servië, Montenegro, Bosnië, Kosovo, Albanië, Macedonië). Alle zes willen op termijn bij de EU, maar de landen worstelen met corruptie waardoor toetreding nu ijdele hoop is. Landen als Nederland staan op de rem: eerst de regels volgen, dan pas ben je welkom.

Chinese Zijderoute

Op de Balkan heeft dat voor wantrouwen jegens de EU gezorgd waarvan andere spelers gebruik maken: China profileert zich met de aanleg van infrastructuur zoals de ‘Zijderoute-spoorweg’ tussen Belgrado en Boedapest, Turken en Golfstaten investeren in het straatarme Bosnië. In Ruslandgezinde landen als Servië en Montenegro is Moskou een net zo belangrijke gesprekspartner als de EU.

Voor Moskou is gas altijd powerplay geweest, daar kan de EU een voorbeeld aan nemen.

Vessela Tsjerneva, denktank European Council on Foreign Relations

Daarom probeert de Europese Commissie de Balkan weer voor zich te winnen. De vraag is of dat lukt, Brussel weet ook dat beloftes niet meer werken. „We moeten laten zien dat we écht betrokken zijn bij de ontwikkelingen op de Balkan. Dat is ook in ons eigen belang”, luidt de boodschap van EU-raadspresident Donald Tusk.

„Gaspolitiek is een instrument”, zegt Vessela Tsjerneva van de denktank European Council on Foreign Relations. „Voor Moskou is gas altijd powerplay geweest, daaraan kan de EU een voorbeeld nemen.” Op haar kantoor in Sofia wijst Tsjerneva naar een kaart met toekomstige gasroutes. Door mee te doen aan dit EU-project toont de Balkan loyaliteit aan de EU. Een keuze waarvoor de Balkanlanden iets terug zullen wensen? Tsjerneva: „Helaas raak je hier verstrikt in een knoop. De EU zal die landen pas welkom heten als ze hervormen en corruptie bestrijden. Maar op de Balkan klagen ze dat ze pas kunnen hervormen als ze een perspectief op EU-toetreding krijgen.” Ondertussen werken Duitsland en Rusland aan de ‘Nord-Stream’-pijp die via de Oostzee Russisch gas naar Europa zal brengen.

Landen die in de toekomst mogelijk EU-lid worden. Studio NRC

‘Europees perspectief’ bieden

Op de top in Sofia wordt het woord ‘toetreding’ angstvallig vermeden en, ook op wens van Nederland, alleen gesproken over het bieden van ‘Europees perspectief’. Premier Rutte wil volgens diplomaten wel praten over „infrastructurele samenwerking”. Het pragmatisme en de tegenzin waarmee de EU de banden aanhaalt, toont dat het de angst voor de regio nog niet heeft overwonnen. Maar het heeft weinig keus wil het de regio in de invloedssfeer houden.

In de middag is Vladislava Tzekova van de ‘Interconnector’ gearriveerd aan de oever van het zuid-Bulgaarse meer Studen Kladenetz. Het meer vormt bij de aanleg van de gaspijp de grootste uitdaging. „In de bodem van het meer moet horizontaal over bijna twee kilometer worden geboord.” Gaat de pijp er ooit komen? „Zeker weten”, zegt ze. Volgens haar gaat het de EU niet alleen om een pijpleiding waardoor Europa minder afhankelijk wordt van Russisch gas. „Doel is ook de Balkan en Europa te verenigen. Kom eind dit jaar terug, dan is het werk hier begonnen.”

Rechtsfilosoof Bastiaan Rijpkema vindt uitbreiding van de EU naar de Balkan een slecht idee. De EU moet eerst haar eigen huis op orde brengen. Lees daarover: EU uitbreiden? Word eerst een goede buur.

Dit stuk is op 17-05-2018 om 10.58 uur geüpdatet.

    • Tijn Sadée