Doping, vrijspraak maar nu een nieuw dopingonderzoek

Zaak-Van Kerkhof

Shorttrackster Yara van Kerkhof moet zich bij het CAS bewijzen vanwege haar bloedwaarden. Vijf vragen over de opvallende zaak.

Yara van Kerkhof in de Gangneung Ice Arena tijdens de finale 500 meter shorttrack tijdens de Olympische Winterspelen van Pyeongchang. Foto Koen van Weel/ANP

Voor het eerst is de Nederlandse schaatswereld opgeschrikt door een zaak rond afwijkende bloedwaarden bij een sporter op het hoogste niveau. Shorttrackster Yara van Kerkhof (27) maakte bekend dat ze zich later dit jaar van werelddopingautoriteit WADA bij sporttribunaal CAS moet verantwoorden. Van Kerkhof won tijdens de afgelopen Winterspelen in Pyeongchang zilver op de 500 meter en brons met het Nederlandse team op de relay.

1. Waar draait de zaak rond Van Kerkhof om?

In juni 2017 meldde de internationale schaatsbond ISU aan Van Kerkhof dat er in de winter van het seizoen 2015-2016 twee afwijkende bloedwaarden geconstateerd waren in haar bloedpaspoort, sinds 2000 verplicht in het schaatsen. Het ging om metingen bij een wereldbekerwedstrijd in Shanghai in december 2015 en het wereldkampioenschap in Seoul in maart 2016. De ISU beoordeelde dit als dopingzaak en Van Kerkhof werd aangeklaagd. Ze kreeg toen geen voorlopige schorsing.

Van Kerkhof bepleitte succesvol waarom haar bloedwaarden afweken. Ze ontkent verboden middelen te hebben gebruikt. De waarden zouden het gevolg zijn van een afwijking in de doorbloeding van haar longen, waarschijnlijk ontstaan door een aangeboren hartafwijking. Op haar zevende onderging Van Kerkhof een openhartoperatie. Volgens schaatsbond KNSB is er geen „specifieke medische term” voor wat er mis is.

Volgens Van Kerkhof is – meermaals – bewezen dat haar bloed „uitzonderlijk” reageert op hoogte én lange vliegreizen. Van dat laatste was sprake voorafgaand aan de twee bewuste metingen.

De tuchtcommissie van ISU oordeelde vervolgens dat er genoeg aanleiding was voor vrijspraak. Dit kreeg Van Kerkhof te horen op de dag dat ze met de Nederlandse shorttrackploeg naar een trainingskamp in Japan vertrok, vlak voor de Spelen van Pyeongchang.

Het WADA besloot eind april, vlak voor het einde van de beroepstermijn, de zaak voor het CAS te brengen. Dat kan het WADA als waakhond doen. Jaarlijks krijgt het zo’n 2.500 uitspraken binnen om te beoordelen. In slechts tientallen gevallen mag het in beroep. Dat zijn vaak zaken rond belangwekkende evenementen en sporters, zoals bij Van Kerkhof het geval was.

2. Waarom is dit nu pas wereldkundig gemaakt?

Dat is misschien wel het opvallendste aan de zaak: hij blijkt lang stilgehouden. In juni vorig jaar werd het Van Kerkhof bekendgemaakt en daarmee ook de bond – de andere shorttrackers in het Nederlandse team zelf nog niet, zegt de KNSB. Sportkoepel NOC*NSF werd volgens de bond al wel meteen over de zaak ingelicht.

Besloten werd om de zaak achter de schermen af te handelen. Dit mag overigens: (potentiële) dopingzaken zijn een kwestie tussen de bond en de sporter. De KNSB en NOC*NSF hebben nooit serieus overwogen in het kader van pro-activiteit het verhaal al naar buiten te brengen.

Toen eind januari dit jaar de vrijspraak door de ISU bekend werd, is het Nederlandse shorttrackteam van coach Jeroen Otter als geheel ook ingelicht. Ook toen werd niet besloten dit te melden aan de buitenwereld, vanwege de afleiding die dit zou geven in de aanloop naar en tijdens de Winterspelen. De KNSB en ex-chef de mission Jeroen Bijl van NOc*NSF zeggen beiden het onnodig te hebben gevonden de zaak toen alsnog te melden. Ook omdat Van Kerkhof was vrijgesproken.

Lees ook: Perfectionist verrast in gekkenwerk op ijzers

De vraag is wanneer Van Kerkhof dit dán had willen melden. Volgens de KNSB was dat moment „dichtbij” en werd onder meer gewacht tot betrokkenen terug waren van hun post-olympische vakanties. Dat het dinsdag bekend werd, kwam door vragen die het AD en de Leeuwarder Courant over de zaak stelden.

3. Hoe uitzonderlijk is de zaak van Van Kerkhof?

„Betrekkelijk uitzonderlijk”, zegt Herman Ram van de Dopingautoriteit. Hij laat zich in ieder geval lastig vergelijken. Er zijn parallellen met de slepende zaak rond de Duitse schaatsster Claudia Pechstein. Ook zij voerde medische redenen aan voor haar afwijkende bloedwaarden. Maar zij werd wél meteen voorlopig geschorst door de ISU. „En de inhoud en de argumenten van Van Kerkhof verschillen aanmerkelijk”, zegt Ram.

De zaak is volgens hem belangrijk, omdat er een nieuwe verdediging heel specifiek getoetst gaat worden. Er is geen precedent voor. „Het paspoort triggert veel meer dan een reguliere positieve test, omdat er rond het paspoort veel wetenschappelijke discussies nog niet zijn uitgevochten. Ook deze zaak bevat nieuwe elementen.”

4. Hoe sterk is de verdediging van Van Kerkhof?

Dat is lastig te zeggen, ook omdat er geen medische gegevens worden prijsgegeven door betrokkenen. Het team van experts rond Van Kerkhof heeft haar verzekerd dat ze een goede zaak hebben.

In bloedpaspoortzaken hebben sporters alle verdenking tegen zich, legt Ram uit. Dergelijke zaken beginnen met een stellige overtuiging aan de kant van de sportorganisatie, in dit geval de ISU. Bij het WADA moet een sporter met een heel sterke verdediging kunnen komen.

Maar het feit dat de ISU de zaak rond Van Kerkhof als dopingzaak aanmerkte en de tuchtcommissie haar door medisch bewijs vrijsprak, maakt het op zijn minst „interessant”, zegt Ram. „En dat wil ik nog wel zeggen: het betekent ook dat dit geen kul is.”

5. Wat betekent dit voor haar olympische medailles?

Mocht Van Kerkhof alsnog geschorst worden later dit jaar, dan is de verwachting dat dit geen invloed zal hebben op de medailles die ze in Zuid-Korea won. De waarden die ter discussie staan, hebben niet te maken met de Winterspelen. En in principe is dan de regel dat alleen resultaten vervallen van de wedstrijden waarbij de waarden te hoog waren.

Correctie 17 mei: in een eerdere versie van dit artikel ging het zowel over de ‘disciplinaire commissie’ als de ‘tuchtcommissie’ van de ISU. Dat is dezelfde commissie: de ‘Disciplinary Commission’ is de tuchtcommissie. Het is aangepast.

    • Frank Huiskamp