CBS meet ook dingen die het leven de moeite waard maken

Brede welvaart De Monitor Brede Welvaart kijkt verder dan economie. Alle aspecten die bijdragen aan brede welvaart worden gemeten. Nederland scoort goed op veel punten, maar slecht als het gaat om natuur en milieu.

CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen presenteert de Monitor Brede Welvaart. Foto Remko de Waal/ANP

Presidentskandidaat Robert F. Kennedy sprak profetische woorden, tijdens een verkiezingstoespraak op 18 maart 1968 op de Universiteit van Kansas. Het bruto binnenlands product (bbp), de optelsom van alle goederen en diensten die een land in een jaar produceert, schiet te kort als meetlat voor nationaal welzijn. Dat bedrag omvat immers ook, zei Bobby Kennedy, zaken als luchtvervuiling, gevangenissen en napalm (voor de oorlog in Vietnam). Het omvat geen moed, wijsheid of mededogen. Kortom: „Het meet alles, behalve datgene dat het leven de moeite waard maakt.”

Vijftig jaar later presenteert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de Monitor Brede Welvaart. Op verzoek van het kabinet zal de monitor voortaan jaarlijks verschijnen en worden besproken tijdens het Verantwoordingsdebat in de Tweede Kamer.

Niet langer is de hoogte van het collectieve inkomen de enige maatstaf voor welvaart. De monitor kijkt ook naar ecologische en sociaal-maatschappelijke aspecten. Hoe staat het met de kwaliteit van de leefomgeving, het onderwijs, het vertrouwen in de overheid, de veiligheid op straat?

Lees ook dit interview met Jan-Pieter Smits over brede welvaart en het ontwikkelen van de monitor

Het antwoord in één woord: goed. Maar niet op alle punten en niet voor iedereen. Het brede welvaartsbegrip laat zich niet uitdrukken in één cijfer. De trends bij tientallen indicatoren, aspecten van het leven, zijn door het CBS verbeeld in drie diagrammen.

Drie dalende trends

In grote lijnen neemt de brede welvaart in Nederland toe, gemeten naar ontwikkelingen van de laatste acht jaar. Het niveau ligt zeer hoog in vergelijking met andere Europese landen.

Binnen de domeinen Materiële welvaart en welzijn, Samenleving, Veiligheid en Wonen zijn alle ontwikkelingen positief. De drie negatieve trends bevinden zich in de domeinen Milieu, Werken en leren en Gezondheid: de omvang van beschermde natuurgebieden en de tevredenheid over vrije tijd nemen af, het aantal mensen met overgewicht neemt toe.

Het CBS kijkt niet alleen naar de situatie hier en nu. Onder de noemer ‘Later’ gaat het om de hulpbronnen die volgende generaties nodig hebben om eenzelfde niveau van welvaart te kunnen bereiken als de huidige generatie.

De toekomstige welvaart is minder positief dan die in het heden. Nederland scoort lager op de Europese ranglijst. Met name het natuurlijk kapitaal staat onder druk. Bij drie indicatoren binnen dat thema dalen de meerjarige trends: opgebouwde CO2-emissies, fossiele energiereserves en beschermd natuurgebied. Bij de indicatoren biodiversiteit en stikstofoverschot is er het laatste jaar een negatieve ontwikkeling.

Import van grondstoffen

Een derde aspect van de brede welvaart is ‘Elders’: wat zijn de gevolgen van de Nederlandse welvaart voor andere landen? De conclusie van het CBS is dat Nederland een grote negatieve invloed heeft op de brede welvaart in andere landen. Nederland benadeelt arme landen door er steeds meer fossiele brandstoffen en biomassa weg te halen. Opvallend is de recente toename van de Nederlandse broeikasgasvoetafdruk (carbon footprint): van 14,2 ton CO2-equivalenten per inwoner in 2016 naar 15,4 ton vorig jaar.

Bij het in ontvangst nemen van de monitor wees minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) er fijntjes op dat de import van grondstoffen niet louter negatief is. Na bewerking door de chemische industrie gaat 85 procent van die grondstoffen weer terug naar het buitenland.

Los van de welvaart in het Hier en nu, Later en Elders, meldt de CBS-monitor ook de verdeling van de welvaart.

Opleidingsniveau en achtergrond blijken hierbij bepalender dan leeftijd en geslacht. Hoogopgeleide mannen met een Nederlandse achtergrond hebben de hoogste welvaart.

Nederlanders met een niet-westerse achtergrond scoren 44,6 procent bij de indicator ‘persoonlijk welzijn’, tegen 64,8 procent bij mensen met een Nederlandse achtergrond. Bij tien van de twaalf indicatoren voor brede welvaart scoren niet-westerse Nederlanders ver onder het gemiddelde. Het CBS verklaart dat grote verschil deels door een lagere leeftijd en lager opleidingsniveau van deze groep.

    • Mark Duursma