Theo Thijssen-prijs 2018 voor Bibi Dumon Tak

Theo-Thijssen-prijs De prestigieuze driejaarlijkse prijs voor kinder- en jeugdliteratuur gaat naar Bibi Dumon Tak voor haar poëtische non-fictie over het dierenrijk.

Bibi Dumon Tak. Foto Chris van Houts

De driejaarlijkse Theo Thijssen-prijs voor kinder- en jeugdliteratuur wordt dit jaar uitgereikt aan Bibi Dumon Tak. De oeuvreprijs, groot 60.000 euro, wordt toegekend door de Stichting P.C. Hooft-prijs voor Letterkunde en is de belangrijkste prijs voor schrijvers van het genre in de Nederlandse taal. Het bestuur van de prijs maakte het nieuws deze dinsdagochtend publiek.

Literaire non-fictie

De toekenning van de prijs is naast een huldiging van het werk van Dumon Tak dit jaar ook een eerbetoon aan de literaire non-fictie voor kinderen. Want waar eerdere laureaten van de Theo Thijssen-prijs voornamelijk fictie produceerden, schrijft Dumon Tak haast encyclopedische verzamelingen over dieren en hun doen en laten. Daarin komen de dieren weliswaar regelmatig zelf aan het woord, maar alleen om de lezer trouwhartig in te lichten over hun biotoop, de uitdagingen van de seizoenen, de voedselvoorziening, en bijvoorbeeld de roedel-, vlucht-, school-, of kuddesamenstelling.

Dumon Tak debuteerde in 2001 met Het koeienboek. Daarop volgden ettelijke andere titels, waaronder een boek over bijzondere dieren (Bibi’s bijzondere beestenboek, 2006), minder bijzondere dieren (Bibi’s doodgewone dierenboek, 2013) en Winterdieren (2012, bekroond met een Gouden Griffel). In dat laatste boek schrijft Dumon Tak over allerlei merkwaardige en volhardende beesten op de Noord- en Zuidpool, ‘ons hoofd- en ons voeteneinde’.

Blauwe tandenborstel

Onder de bijzondere dieren rekent Dumon Tak ook de prieelvogel. Een prieelmannetje komt aan bod dat om het vrouwtje te verleiden alles in blauw verzamelde; bloemen, elastiekjes en wasknijpers, maar ook een blauwe tandenborstel. En over een ander exemplaar vertelt Dumon Tak hoe het met een glazen oog zijn nest versierde.

De jury schrijft in haar rapport: „Het oeuvre van Bibi Dumon Tak toont: om in vervoering te raken heb je geen verzinsels nodig. Vervoering bereik je met de blik van een kind – onbevangen, origineel en eerlijk – en de pen van een dichter – eigenzinnig, esthetisch en persoonlijk. En dan kijken, en schrijven. Datgene doen en datgene maken waarmee de literatuur zich van alledaagse tekst en taal onderscheidt. Die blik en die pen bezit Bibi Dumon Tak als geen ander.”

De jury schrijft ook dat „geen dier hetzelfde is” nadat Dumon Tak is langs geweest. De luiaard niet, die zelfs na zijn dood nog ondersteboven aan zijn tak schijnt te blijven hangen, en ook de Dzjoengaarse dwerghamster niet waarvan het mannetje met twee klauwtjes het jong naar buiten helpt.

De jury, dit jaar bestaande uit kinderboekenrecensent Jaap Friso, schrijver en laureaat Martha Heesen, literatuurwetenschapper Sara Van den Bossche, NRC-redacteur Thomas de Veen en schrijver Anna Woltz (voorzitter), prijst ook de manier waarop Dumon Tak met haar poëtische stijl de non-fictie voor kinderen uit de schoolboekensfeer heeft getrokken: ‘Leugens verkoopt ze niet, hoogstens wat dichterlijkheid die de waarheid eerder verhevigd bij je binnen laat komen dan dat ze de werkelijkheid geweld aandoet.’

Kinderboekenkoppel

De uitreiking van de Theo Thijssen-prijs, die in 1964 als eerst naar Annie M.G. Schmidt ging (destijds nog de Staatsprijs voor een kinderboek), vindt dit najaar plaats in het Literatuurmuseum in Den Haag. Eerdere winnaars waren verder Guus Kuijer, Tonke Dragt, Paul Biegel, Sjoerd Kuyper en Ted van Lieshout.

Bibi Dumon Tak (Rotterdam, 1964), woont in Amsterdam met kinderboekenschrijver en meervoudig Gouden Griffel-winnaar Jan Paul Schutten. In een interview in Trouw zei Dumon Tak op de vraag wat ze zo leuk vindt aan dieren: „Dat ze dingen doen en kunnen die we niet weten.” Dankzij de boeken van Dumon Tak weten haar lezers daarover steeds een beetje meer.