Hoe de sfeer in de top van het OM verziekt raakte

Justitie Een ‘partnerrelatie’ tussen een procureur-generaal en een hoofdofficier van justitie is lang ontkend. Collega’s in de top van het OM zijn woest.

Foto Bas Czerwinski/ANP

Het zijn handgeschreven brieven. De anonieme klokkenluider is „een bezorgde OM’er” die zijn verhaal doet in blokletters. De briefschrijver meldt dat er „een relatie is” tussen de procureur-generaal Marc van Nimwegen en de hoofdofficier van justitie van het functioneel parket Marianne Bloos. „Volg de chauffeurs”, luidt de aansporing.

Het eerste bericht komt het voorjaar van 2014 binnen op de NRC-redactie. Enkele weken daarna volgt een handgeschreven brief over „integriteitsschendingen” van Van Nimwegen die „misschien in de doofpot gaan”. Er wordt ook geklaagd over misbruik maken van de dienstauto.

De bron kondigt aan dat er door justitie een manier is bedacht om eventuele negatieve publicaties over deze kwestie voor te zijn. De tipgever waarschuwt voor „doorgestoken kaart”. Van Nimwegen wordt binnenkort overgeplaatst zonder de ondernemingsraad van het OM erin te kennen. Inspraak mag achteraf. „De OR durft geen negatief advies te geven.” De klokkenluider besluit met een smeekbede. „Help aub mee en volg de chauffeurs.”

Lees hier het nieuws: Verhouding in top OM verstoord

Navraag binnen het Openbaar Ministerie leert op dat moment dat er binnen de eigen organisatie door vooraanstaande magistraten wordt gesproken over een intieme relatie tussen Bloos en Van Nimwegen. Ze zouden zich door hun chauffeurs regelmatig laten afzetten bij hetzelfde Van der Valk-hotel. De chauffeurs wachten op de parkeerplaats. De twee aanklagers zouden ook samen op het strand zijn gezien. Hand in hand wandelend.

Gezagsrelatie

De verhalen over de relatie veroorzaken intern ophef, omdat de twee justitiële topfunctionarissen een gezagsrelatie hebben. De affaire heeft een crisis binnen het OM veroorzaakt. Van Nimwegen is als procureur-generaal de baas van Bloos. Van Nimwegen heeft de portefeuille personeelsbeleid in het college dat Bloos in 2011 tot hoofdofficier van justitie benoemde. Van Nimwegen houdt als procureur-generaal ook functioneringsgesprekken met hoofdofficieren van justitie.

De toenmalige baas van het OM, Herman Bolhaar, zegt in 2014 op vragen van NRC van niets te weten. Er is hem ook geen relatie gemeld zoals in de Gedragscode Integriteit Rijk wordt voorgeschreven bij gezagsrelaties. „Ik heb het geverifieerd door bij de direct betrokkenen navraag te doen omdat er geen organisatorische onzuiverheid mag ontstaan. Het gaat om twee personen die zich bewust zijn van hun organisatorische verantwoordelijkheden. Zij hebben mij een duidelijk antwoord gegeven: het is niet waar”, mailt Bolhaar.

Kort na het informeren wordt bekend dat Van Nimwegen inderdaad het college verlaat en de nieuwe hoofdofficier van justitie in Rotterdam wordt. De daar pas drie jaar zittende hoofdofficier van justitie Fred Westerbeke moet tegen zijn zin in plaatsmaken: hij wordt de baas van het landelijk parket en de oude baas daar, Gerrit van der Burg, vertrekt naar het college. Westerbeke is woedend, omdat hem bij zijn aanstelling onder het bewind van OM-baas Harm Brouwer is toegezegd dat hij Rotterdam vijf jaar mocht ‘doen’. De overplaatsing, die in een weekend wordt geregeld, is volgens Bolhaar toeval. „Er is een brede carrousel gaande van verplaatsing van personen naar andere functies”, vertelt de baas van het college aan NRC. Westerbeke moet „in het belang van het concern” verhuizen.

Ook Van Nimwegen ontkent dat zijn overplaatsing iets te maken heeft met een intieme relatie met een collega. Op 3 april 2014 mailt hij NRC dat het „niet waar” is dat hij een verhouding heeft. „Daar kan en wil ik volstrekt helder over zijn”, schrijft hij. De overstap naar Rotterdam is zijn eigen „expliciete wens”. Het gaat hier om „normaal en juist positief loopbaanbeleid dus. Niets anders.” Ook Bloos ontkent tegenover collega’s berichten dat ze een verhouding heeft met Van Nimwegen. „Gemene roddels”, noemde ze die, vertelt een hoofdofficier van justitie.

Vertrouwensbreuk

Vier jaar later doet de kwestie de gemoederen alsnog hoog oplopen binnen het OM. Sinds vorig jaar komen Bloos en Van Nimwegen er openlijk voor uit dat ze inderdaad een intieme relatie hebben. „We zijn dus jarenlang voorgelogen en voelen ons ernstig belazerd door de gebeurtenissen”, zegt een hooggeplaatste aanklager. Een ander lid van de zogeheten OM-groepsraad spreekt van „een vertrouwensbreuk: het is ontoelaatbaar dat een magistraat liegt”. Deze groepsraad is het hoogste overlegorgaan van het OM. De belangrijkste zeventien aanklagers zitten erin: drie procureurs-generaal, dertien hoofdofficieren en de hoofdadvocaat-generaal. De groepsraad komt maandelijks bijeen en stippelt het justitiële beleid uit.

Herman Bolhaar geeft nu toe dat hij destijds in 2014 aan NRC onjuiste informatie heeft verstrekt. Hij is nu Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Bolhaar zegt destijds naar „eer en geweten” informatie te hebben verstrekt, maar hoorde pas „geruime tijd na 2014” dat Van Nimwegen en Bloos een relatie hebben. Wanneer die affaire begon, blijft onduidelijk. Dat Van Nimwegen op last van de justitiële bewindslieden Ivo Opstelten en staatssecretaris Fred Teeven in 2014 is overgeplaatst – zoals meerdere bronnen zeggen – ontkent Bolhaar. Het besluit om Van Nimwegen tot hoofdofficier van justitie in Rotterdam te benoemen, was volgens Bolhaar een „autonome beslissing van het college”.

Dat twee leden van de OM-groepsraad een stel zijn, steekt een aantal collega’s. Van Nimwegen zou steeds het hoogste woord voeren met onvoorwaardelijke steun van Bloos, zeggen verscheidene aanklagers. Een hoofdofficier van justitie omschrijft zijn Rotterdamse collega Van Nimwegen, die sinds 1984 bij het OM werkt, als „een rokkenjager tevens schaduw-PG”. Hij is de man die aan alle touwtjes trekt. Uit angst voor represailles wil men anoniem blijven.

Observatieteam

De verstandhouding binnen de OM-groepsraad is deze maand verder verslechterd als gevolg van een nieuwe benoeming. Vorige week is Heleen Rutgers begonnen als hoofdofficier van justitie in Oost-Brabant. Ook met haar heeft Van Nimwegen een verhouding gehad. Dat was voordat zijn relatie met Bloos begon. Die affaire kwam aan het licht, zo vertellen verscheidene bronnen binnen het OM, toen Van Nimwegen en Rutgers per ongeluk werden ‘betrapt’ door een observatieteam van de politie dat een verdachte in de gaten moest houden. Heleen Rutgers laat weten niet op deze zaak in te willen gaan. Ze noemt het „rare vragen”.

Van Nimwegen zegt desgevraagd dat hij zijn „persoonlijke contacten en vriendschappen” binnen het OM „tot de privésfeer” rekent. „Voor 2000 en rond 2005 heb ik gemerkt dat er geruchten gingen over mijn persoonlijke contacten met vrouwelijke collega’s. In beide gevallen heb ik dat besproken met mijn direct leidinggevende. Ik zie na zoveel jaar geen reden om op vragen daarover in te gaan.” Van Nimwegen wil niet zeggen met welke ‘leidinggevende’ hij hierover sprak.

Volgens een aantal hooggeplaatste aanklagers is de sfeer in de groepsraad de afgelopen jaren verder verslechterd omdat er binnen de eigen organisatie steeds meer sprake is van „een monocultuur” die tegenspraak bemoeilijkt. De topfuncties bij het Openbaar Ministerie – waar 885 fte’s officieren van justitie werken – zijn de laatste tien jaar opvallend vaak in handen gekomen van magistraten die zijn opgeleid in, of de baas zijn geweest van, het relatief kleine parket van Breda. In de huidige OM-groepsraad van zeventien personen zitten acht leden met ‘Bredase wortels’. Zelf noemen deze magistraten zich gekscherend ‘de Brabantse maffia’ van het OM. Collega’s spreken van „een soort Brabantse studentenvereniging”.

„Het is een vriendenclub die elkaar vooruit helpt en het zijn aanklagers die elkaar vrijwel nooit tegenspreken.”

De huidige OM-baas Van der Burg was tien jaar aanklager in Breda, zijn voorganger Bolhaar was daar zijn baas en werkte acht jaar in Breda. Van Nimwegen was kabinetschef van de hoofdofficier van justitie in Breda. De hoofdofficieren van justitie in de drie grootste steden van het land zijn nu ook allemaal ‘Brabanders’. „Het is een vriendenclub die elkaar vooruit helpt en het zijn aanklagers die elkaar vrijwel nooit tegenspreken”, zegt een hooggeplaatste officier van justitie. Hij wijst erop dat naar de functie van hoofdofficier van justitie niet kan worden gesolliciteerd. Het college van pg’s kiest zelf de kandidaten. Hij waarschuwt voor nepotisme.

Egbert Myjer, oud-rechter in het Europese Hof voor de Rechten van de Mens en van 1991 tot 2004 werkzaam binnen het Openbaar Ministerie, is enigszins verbaasd over de ophef. Myjer was in 2000 voorzitter van de werkgroep die de eerste Gedragscode Openbaar Ministerie ontwierp. Het leerstuk ‘intieme relaties’ tussen collega’s werd toen niet behandeld. „Twee hoofden van parketten of twee andere OM’ers die op verschillende parketten werken, hebben hun eigen verantwoordelijkheid. Ik kan me niet voorstellen dat zo’n relatie invloed kan hebben op de manier waarop ieder voor zich het eigen parket leidt of daar werkzaam is.”

Het verzwijgen van een liefdesrelatie kan volgens de rechter overigens wel een reden zijn voor ontslag. Twee jaar geleden oordeelde de kantonrechter in Noord-Nederland dat een financiële instelling terecht om ontbinding van de arbeidsovereenkomst vroeg van een lid van het managementteam. De werknemer had door te jokken over een relatie in de top van het bedrijf gezorgd voor een „onherstelbare vertrouwensbreuk”.

Correctie (16 mei 2018): In de huidige OM-groepsraad van zeventien personen zitten acht leden met ‘Bredase wortels’, niet zes, zoals hier eerder stond.

    • Marcel Haenen