Opinie

    • Maxim Februari

Het hele Nederlandse volk zocht het juiste woord

Je kunt niet dankbaar genoeg zijn voor de discussie rondom de terrorist en de verwarde man. Hoe een heel volk verdiept is geraakt in definitiekwesties. Een filosoof kan zich niets mooiers wensen. Is verward zijn hetzelfde als verwarring zaaien? Is iemand die voorbijgangers neersteekt onder het aanroepen van Allah een terrorist of een getraumatiseerde? Of is hij beide tegelijk, een bange angstzaaier?

Hoe gruwelijk de gebeurtenissen ook zijn, het is bemoedigend dat burgers hun oordeel erover baseren op serieuze tekstinterpretatie en taalanalyse. In een achtergrondstuk in NRC zei terrorismewetenschapper Jelle van Buuren dat je best tegelijk verward gedrag kunt vertonen én politieke ideeën kunt hebben. „De vraag is wat dan overheerst.” Of je in zo’n geval toerekeningsvatbaar bent voor je daden „komt pas in de rechtszaak aan de orde”.

Hij zei dit na een steekpartij in Den Haag, nog voordat in Parijs opnieuw een man voorbijgangers neerstak. Maar na die tweede gebeurtenis stortte de maatschappij zich zonder een rechtszaak af te wachten op het rechtsdenken. De nieuwsberichten gaven er ook aanleiding toe. Het Algemeen Dagblad, bijvoorbeeld, kopte op 5 mei: ‘Verwarde man steekt drie mensen neer in Den Haag’. En op 12 mei: ‘Terreurdaad Parijs: Messentrekker uit Tsjetsjenië stond gesignaleerd’. Waarom dat verschil tussen ‘verward’ en ‘terreur’? In het eerste geval had de Nederlandse politie volgens de krant geen signalen „dat er ‘iets anders’ aan de hand” was. In het tweede geval liet de krant weten dat de dader bij de Franse inlichtingendiensten stond geregistreerd „op een zogenoemde ‘Fiche S’ vanwege de staatsveiligheid”.

Nu de analyse. Op Twitter bleek er een dominante stroming te bestaan van mensen die geen verschil zagen tussen de Nederlandse verwarde man en de Franse terreurpleger. „#Parijs noemt hem terrorist en schiet hem dood……#Ndl noemt hem verwarde man, verleent hulp, onderdak en bijstandsuitkering.” Het zijn „exact dezelfde incidenten”, beweerde een twitteraccount dat ‘het volk regeert’ heet, alleen willen de Nederlandse autoriteiten dat niet toegeven. Zoals twitteraar Eddy het samenvatte: „verwarde man is een euphinisme voor islamitische terrorists.”

Hierop kwamen tegenargumenten. Twitteraar Theo zag wel degelijk verschil tussen de twee zaken. „Even voor jullie perpectie. De man in den Haag had meerdere incidenten op zijn naam staan die niks met terrorisme te maken hadden. Het was duidelijk een verwarde man die eigenlijk al opgenomen moest zijn. Maar dankzij Wilders en Rutte kan dat niet.” Een ander werd een beetje moe van de stelligheid van de dominante twitterstroming. „Kunnen mensen nou echt niet bevatten dat een verwarde man ook ‘Allahu Akhbar’ kan roepen?”

Nu de geleerde inschattingen. Die nuanceerden twee kanten op. De tautologische kant. ‘Is iemand die een terroristische aanslag pleegt niet per definitie een verwarde man?’ En de expertise-kant. „Verwardheid kan zelfs voor psychiaters soms moeilijk zijn om betrouwbaar vast te stellen.” Dit laatste schreef psychiater Esther van Fenema opThe Post Online. Noem gedrag niet te snel verward, was haar boodschap; laat de diagnose liever aan de psychiater over. En gebruik intussen je gezond verstand op straat. „Iemand met een mes die Allahu Akbar roept is bijna altijd gevaarlijk en een dolende bejaarde die ‘Merry Christmas’ schreeuwt in de zomer meestal niet.”

De Nederlandse bevolking had in alle opwinding ook vechtend over straat kunnen rollen, maar in plaats daarvan werd dus gezocht naar een juiste beschrijving van de gebeurtenissen. De verstandige conclusie luidde dat je moest wachten op een rechtszaak en psychiatrische diagnose, maar in afwachting daarvan kon je alvast zelf de betekenis van woorden proberen vast te stellen. Team Parate Eenheid twitterde nogal onceremonieel over het „al dan niet tijdelijke verstoorde oordeelsvermogen” van verwarde mannen en het „uit ideologische motieven dreigen met” van terroristen, en daarop brandde de juridische discussie weer volop los. Definieer ‘tijdelijk’. Definieer ‘ideologie’.

Het hele Nederlandse volk moest zo wel tot de filosofische conclusie komen dat je niet kunt begrijpen wat er is gebeurd zolang je het juiste woord er niet voor hebt. En daaraan dacht ik in bespiegelende stemming bij het lezen van een ander nieuwsbericht. Over camera’s in reclameborden die stiekem op straat kijken of voorbijgangers wel belangstelling tonen voor hun advertenties.

Dacht je nu echt dat die camera’s kunnen zeggen waarnaar je kijkt? We weten net zo min waarom iemand naar reclame staart als waarom hij met een bijl op iemand inhakt. Het zijn allemaal uiteindelijk definitiekwesties.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.
    • Maxim Februari