opinie

    • Robert Serry

Europa en Nederland zijn in Gaza aan zet

De schrijnende situatie in de Palestijnse gebieden vraagt om daadkracht van de EU, schrijft . Een Europese wederopbouwmissie moet het vastgelopen vredesproces nieuw leven inblazen.
Illustratie Hajo

Deze week vierde Israël zijn 70-jarig bestaan, opgeluisterd door de opening van de Amerikaanse ambassade in Jeruzalem. In Gaza daarentegen liep de Palestijnse ‘Grote Mars van de Terugkeer’ uit op een nieuw bloedbad, met zestig doden tot gevolg.

De dramatische gebeurtenissen van deze week bevestigen de uitzichtloosheid van de tweestatenoplossing en versterken de trend naar een ongelukkig samenleven in een staat als tot elkaar veroordeelde Siamese tweelingen. De Palestijnse hoop op een eigen levensvatbare staat is op een nieuw dieptepunt beland.

Nergens zijn de gevolgen van het uitblijven van vrede groter dan in de Gazastrook: een openluchtgevangenis, lijdend aan chronisch gebrek aan water en elektriciteit, met een door drie oorlogen verwoeste infrastructuur, waardoor bijvoorbeeld meer dan 100.000 kubieke meter ongezuiverd afvalwater per dag weglekt naar de Middellandse Zee. Door de noordelijke golfstroom hebben nu ook belangrijke ontziltingsinstallaties aan de Israëlische kust met het vervuilde zeewater te kampen.

In de onleefbare enclave die Gaza is wonen bijna twee miljoen Palestijnen – 70 procent met een herkomst als vluchteling. Zij zijn niet alleen slachtoffer van Israëlische en Egyptische blokkades, maar ook van diepe interne Palestijnse verdeeldheid, die goed eigen bestuur in de weg staat en internationale hulpinspanningen belemmert. Deze schrijnende situatie wordt vaak overschaduwd door nog groter geweld en leed elders in een regio die in brand staat.

Lees ook: Kloof tussen VS en Europa in reactie op bloedbad Gaza

De Europese Unie plukt de wrange vruchten van een beleid in het Midden-Oosten dat steeds, mede door eigen verdeeldheid, volgzaam is geweest aan dat van de Verenigde Staten. Amerikaanse vredesinspanningen werden steevast verwelkomd, maar inmiddels is Europa (en Nederland) de bankier geworden van het failliete Oslo-vredesproces. Zelfs nu de Verenigde Staten de bal in het Midden-Oosten kwijt lijken te zijn geraakt en president Trump met zijn opzegging van het nucleaire akkoord met Iran het risico op een nog groter regionaal conflict heeft vergroot, is de instinctieve reactie in Europese hoofdsteden om te proberen de schade te beperken zonder een grotere, eigen rol te ambiëren.

Een Israëlische generaal pleitte onlangs nog voor een ‘Marshallplan’ om Gaza te redden

Waarom waagt Europa zich niet aan een initiatief om ten minste in Gaza zijn gewicht in de schaal te leggen? De scherven van het verbrijzelde Israëlisch-Palestijnse vredesproces zijn niet meer te lijmen zonder eerst Gaza aan te pakken. Zelf heb ik in een recente bijzondere zitting van de VN-Veiligheidsraad actie in Gaza een „humanitair imperatief” genoemd en gepleit voor oprichting van een Gaza Reconstructieautoriteit (GRA), met een tijdelijk en specifiek mandaat om urgente infrastructurele projecten uit te voeren, vooral in de water- en energiesectoren. Zo’n GRA zou een nieuwe impuls kunnen geven aan het haperende Gaza Reconstructiemechanisme, dat na de laatste oorlog in 2014 is opgericht om vrij en veilig verkeer van personen en goederen over de Israëlische grensovergangen met Gaza mogelijk te maken. Een uit het lokale bedrijfsleven en onafhankelijke personen gevormd comité van nationale wederopbouw, bevoegd door de Palestijnse Autoriteit in Ramallah en gedoogd door Hamas in Gaza, zou het ontredderde lokale bestuur nieuwe impulsen moeten geven. Het al bestaande systeem van VN-inspecteurs die toezien op legitiem gebruik van ingevoerde bouwmaterialen kan worden versterkt door de nu al tien jaar werkloze EU-grensmissie (EUBAM Rafah) een nieuw volwaardig politiemandaat te geven: supervisie van alle grensovergangen met Israël en Egypte; training van Palestijnse politie die de grensovergangen en grote wederopbouwprojecten moet bewaken; en wellicht ook een kleine EU-gendarmerie ter bescherming van de GRA.

Lees ook: De mission impossible van gezant Robert Serry

Als iemand die zelf zeven jaar lang voor de VN werkzaam is geweest in Jeruzalem en Gaza onderschat ik de obstakels niet. Maar hoeveel langer blijven we lijdzaam toezien hoe steeds meer Palestijnse jongeren een ‘martelarendood’ aan de grens met Israël verkiezen boven hun huidige lot? Ingrijpen in Gaza is niet mogelijk zonder dat Israël en ook Egypte, die de enclave hebben geïsoleerd in de ijdele hoop Hamas te elimineren, dit toestaan. Het heeft geen zin Hamas verder in een hoek te drijven. Het is natuurlijk de vraag of Israël dat zich volledig gesteund weet door de VS zo’n Europese rol in Gaza zal willen gedogen, die overigens wel degelijk ook op langere termijn in Israëls welbegrepen eigenbelang kan zijn. In Israël zijn het meestal de generaals die de ernst van de situatie beter inzien – een van hen pleitte onlangs openlijk voor een ‘Marshallplan’ om Gaza te redden. Een Europese rol in Gaza kan worden gemandateerd door de VN-Veiligheidsraad, en alle Arabische landen, niet alleen Qatar, zullen de gedane beloften na de laatste oorlog om bij te dragen aan de wederopbouw dienen na te komen.

In plaats van zich vast te klampen aan de tweestatenoplossing zonder consequenties te verbinden aan ontwikkelingen die hier lijnrecht tegen ingaan – nederzettingen op de Westoever, de Verelendung in Gaza – begint het EU- en Nederlandse beleid zo langzamerhand elke geloofwaardigheid te verliezen. Wat mij betreft is Nederland, dat dit jaar als lid van de Veiligheidsraad een bijzondere verantwoordelijkheid draagt voor internationale vrede en veiligheid, mede aan zet.

    • Robert Serry