Een boek op tv, daar kom je verder mee

DWDD boekenpanel

Een boek dat door het boekenpanel van De Wereld Draait Door als favoriet wordt bestempeld, schiet vaak omhoog in de bestsellerlijst.

Van de 42 keer dat het boekenpanel van DWDD een Boek van de maand koos, ging de voorkeur meestal uit naar een vertaald boek.

Wanneer binnenkort de nieuwe boekenclub start bij het maandag begonnen programma ‘M’ van Margriet van der Linden, is het voor Nederlandse schrijvers te hopen dat ze wat vaker aan bod komen dan bij het panel van De Wereld Draait Door (DWDD) het geval was. Van de 42 keer dat het boekenpanel van DWDD een Boek van de maand koos, ging de voorkeur meestal uit naar een vertaald boek. Wat dat betreft is de eerste keuze van M’s boekenclub met Stromboli van Saskia Noort opvallend.

De uitgeverijen zal het weinig kunnen schelen of er een Nederlands of een vertaald werk wordt uitverkoren. Voor hen is het hoe dan ook goed nieuws dat er ’s avonds weer een boekenrubriek op tv komt. Naast het wekelijkse VPRO Boeken, op zondag, is er immers geen enkel tv-programma dat op regelmatige basis aandacht besteedt aan de inhoud van boeken.

Het DWDD-boekenpanel bestaat uit vier boekhandelaren die alle vier een boek kiezen uit die maand uitgekomen boeken. Ze bestempelen er eentje tot Boek van de maand.

De winnaars van de DWDD-titel Boek van de maand, maar ook de andere boeken die het panel noemde, kregen steevast meer aandacht in de media en bereikten een groter publiek dan daarvoor. Nadat het boekenpanel in september 2012 voor het eerst een boek had uitgekozen, ging dit al snel het DWDD-effect heten. Van de zeven titels die bijvoorbeeld in 2017 gekozen werden, stond alleen Paolo Cognetti’s De acht bergen daarvoor al in de bestsellerlijst (de wekelijkse CPNB-top-60). Alle andere kwamen pas na de keuze van het panel in de lijst. Cognetti’s roman schoot, nadat het in september boek van de maand werd, direct omhoog en staat nu al 28 weken in de top-10.

Bescheiden successen

Cognetti’s uitverkiezing leidde tot een van de grotere successen die voortkomen uit het boekenpanel, net als Homo Deus van Yuval Noah Harari. Er zijn ook bescheidener successen. De roman Een onberispelijke man van Jane Gardam bijvoorbeeld haalde de top-10 niet en stond na de uitverkiezing maar zes weken in de bestsellerslijst. Dat betekent overigens nog steeds dat er ruim 10.000 exemplaren werden verkocht. De roman Vrouw of vos van David Garnett stond maar twee weken in de bestsellerslijst en bleef buiten de top-30. Maar dan nog: het is maar zeer de vraag of het boek zonder zijn DWDD-moment überhaupt de lijst bereikt had.

Het helpt als er vooraf al aandacht voor het boek is geweest. Cognetti, Harari, maar ook Marieke Lucas Rijneveld (De avond is ongemak) die allemaal een boek van de maand schreven, stonden al in de bestsellerslijst – zij het nog niet in de bovenste regionen. De boeken waren ook al goed besproken door de literaire kritiek.

Een andere observatie: levende, liefst jonge auteurs, profiteren meer van een uitverkiezing dan oude of overleden schrijvers. Garnett stierf in 1981, Gardam is 89 jaar. Cognetti, Harari en Rijneveld daarentegen zijn jong en doen het goed in de media. Cognetti is een Italiaan die in interviews zegt graag de afzondering te zoeken, Rijneveld is een dwarse jonge auteur die zelden stereotype antwoorden geeft en Harari is een Israëlische intellectueel die moeilijke onderwerpen eenvoudig en intelligent weet te verwoorden. Ze voldoen kortom aan het beeld waar hun boek voor staat, zijn benaderbaar en worden door hun uitgeverijen goed gepitched.

Over het algemeen genieten Nederlandse auteurs niet de voorkeur van de boekenpanels. Op de seizoenen drie en vier na, werden er maar zelden Nederlandse werken uitgekozen. In 2018 ging het om één Nederlandse roman (Rijneveld) en in 2017 slechts één Nederlands non-fictiewerk (Selma van Carolijn Visser). Van alle gekozen 42 boeken in zes seizoenen bij elkaar, waren er slechts veertien een van oorsprong Nederlands werk.

Vrouwen zijn ook in het nadeel. Van de 42 auteurs was in elf gevallen een schrijfster de uitverkorene. Verder deed het panel niet echt aan diversiteit: de keuze viel over het algemeen op westerse romans, slechts drie boeken werden geschreven door van oorsprong niet-westerse auteurs.

Verkoopcijfers

DWDD was met een zekere zendingsdrang met het boekenpanel begonnen, dus de vraag is gerechtvaardigd wat het DWDD-effect betekent voor het boekenvak, en dan specifiek de literatuur. In cijfers is die vraag niet te beantwoorden. De bestsellerslijsten geven alleen het succes ten opzichte van andere titels weer. Absolute verkoopcijfers geeft de branche niet vrij en de aantallen die uitgevers zelf op hun boeken plakken – ‘al 100.000 verkocht!’ – zijn vaak sterk naar boven afgerond.

Maar ook als er wel exacte verkoopcijfers beschikbaar waren, bleef de vraag staan of de DWDD-titels de markt hebben vergroot, of dat lezers zonder het panel toch wel een boek zouden hebben gekocht, alleen dan een andere titel. Uiteindelijk hebben we het hier over tienden van procenten op de gehele boekenmarktomzet van zo’n 530 miljoen euro.

De precieze verkoopcijfers zijn echter niet het belangrijkste. Over het algemeen, ook hier enkele uitzonderingen daargelaten, ging het over boeken met een literaire kwaliteit. De bestsellerslijsten tonen een hang van lezers naar non-fictie, thrillers en boeken over hoe te leven, waaronder killerbody’s, kookboeken of ik-heb-recht-op-geluk-boeken. Onderzoek van NRC liet vorig jaar zien dat het aantal literaire titels in deze jaaroverzichten onder druk staat. Zou het boekhandelarenpanel er niet zijn geweest, dan is de kans groot dat het met het literaire gehalte van de best verkochte boeken nog droever gesteld zou zijn. Wat dat betreft heeft het panel veel waarde: het brengt literatuur naar een groot publiek.

Stimulans

Dat is goed voor de literaire boekhandels, die zo een stimulans krijgen in de concurrentie met supermarkten en tankstations. Daar ligt immers wel chicklit of het boek over Gordon, maar geen Harari of Rijneveld. Met DWDD is de afspraak gemaakt dat ze niet vóór de uitzending al een boek extra gaan aanprijzen en zo het verrassingseffect verstoren.

Boekhandels maken speciale tafels of planken met een bordje ‘DWDD-boeken’. De bekende rode stickers ‘DWDD-boek van de maand’ of ‘Gezien bij DWDD’ zijn niet te missen. Daarmee heeft het programma niet alleen de rol van de enthousiaste boekhandelaar uitvergroot, maar ook die van de traditionele literaire recensent een duwtje opzij gegeven. Twee jaar geleden al zei Gerda Aukes, boekhandelaar in Baarn en voormalig panellid, in de Volkskrant dat het „zonde van de tijd en ruimte” is dat kranten nog negatieve recensies plaatsen. „Enthousiasmerende boekentips hebben veel meer impact”, vond zij. DWDD heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan deze jubelcultuur. Een plankje ‘besproken in NRC, de Volkskrant, De Groene of Trouw’ bestaat niet en zal er ook nooit komen. Wie weet zijn de bordjes ‘gezien bij M’ al wel in de maak.