De vos heeft het bij de boer altijd gedaan

Wie: natuurorganisaties vs provincie Flevoland

Kwestie: jacht op vossen rond kippenfarm

Waar: rechtbank Midden-Nederland

Het mooie weer in april kan vrije-uitloopkippen niet zijn ontgaan. In tegenstelling tot scharrelkippen kunnen zij overdag naar buiten wanneer ze willen. ’s Avonds worden ze opgehokt. De meeste kippen gaan uit zichzelf naar binnen als het donker wordt – de deuren sluiten automatisch – maar sommige blijven buiten. Ze verstoppen zich dan onder een struik, of dicht bij het hek. Daar zijn zij ’s nachts een makkelijk slachtoffer voor roofdieren als marters of vossen die over het hek klimmen of eronderdoor graven. Ook kunnen (slimme) vossen zich mee laten insluiten in de nachthokken.

Dat leidt dan zeker tot een slachtpartij, aangezien vossen de gewoonte hebben meer dieren te doden dan ze kunnen meenemen of opeten. De kippen die het overleven zijn daarna van de leg. Een schadepost die, volgens de stichting Faunabeheer, ongeveer 10.000 euro per kippenboer per jaar bedraagt. In het bestuur van Faunabeheer (niet te verwarren met De Faunabescherming) zitten jagers en vertegenwoordigers van landbouworganisaties. Flevoland liet zich overtuigen en gaf ontheffing om in een straal van vijf kilometer rond zeventien pluimveebedrijven met vrije-uitloopkippen in de provincie vossen te mogen bejagen, met geweren en lichtbakken.

Iets paradoxaals heeft het wel, dat juist de boeren die hun kippen meer vrijheid geven dan anderen, als gevolg daarvan andere dieren willen laten afschieten. Overigens heeft de kwestie een sterk hypothetisch karakter: sinds de ontheffing voor nachtelijk schieten in 2016 is verleend, heeft niemand er gebruik van gemaakt. Eind dit jaar verloopt ze.

Maar dieren- en natuurbeschermingsorganisaties vechten de ontheffing toch aan. Ze denken dat de boeren hun kippen beter kunnen beschermen met hogere en betere hekken, die dieper in de grond steken zodat vossen er niet onderdoor kunnen graven. De meeste hekken zijn nu niet vos-proof. Ze lijken volgens de natuurorganisaties vooral bedoeld om de kippen binnen te houden.

Ook kunnen boeren er wat de natuurorganisaties betreft voor kiezen zelf aanwezig te zijn bij het dagelijkse ophokken. „Dan kun je zien of er kippen buiten blijven en of een vos zich mee laat insluiten”, zegt Bondine Kloostra, advocaat van stichting De Faunabescherming tegen de rechtbank in Utrecht. Hoe vaak het werkelijk voorkomt dat vossen zich laten insluiten in nachthokken, wordt tijdens de zitting niet duidelijk.

De natuurorganisaties vertrouwen de door stichting Faunabeheer genoemde schadebedragen niet. Die zouden op niet meer dan een ‘belrondje’ langs kippenboeren zijn gebaseerd. En het is ook maar de vraag welk deel van de schade echt door vossen is toegebracht. Omdat op één bedrijf duizenden kippen rondlopen, blijkt meestal pas aan het einde van het productieproces – als ze naar de slacht gaan – hoeveel kippen er weg zijn, zegt Hans Ernsten van Faunabeheer. „Zo werkt dat in de grotemensenwereld waar mensen geld moeten verdienen.”

Kloostra vraagt zich af hoe de boeren kunnen weten dat de vos verantwoordelijk is geweest voor verdwenen dieren. „We moeten niet onderschatten hoe groot van oudsher de haat bij het merendeel van de boeren tegen de vos is. Ik durf de stelling aan dat het grootste deel van de boeren in z’n hele leven nog nooit een vos heeft gezien, maar de vos heeft het wel altijd gedaan.”

Ernsten zegt dat de boer uit signalen kan opmaken of er een vos is geweest op het terrein. „Een roofvogel, bijvoorbeeld, trekt veren uit van een kip. Een vos bijt de kop eraf.”

De rechtbank besluit dat Gedeputeerde Staten de ontheffing niet op deze manier hadden mogen verlenen. De provincie heeft „niet aannemelijk gemaakt” dat er geen andere oplossing is om de kippen te beschermen, zoals betere hekken. Ook is niet met „objectieve en verifieerbare” gegevens onderbouwd dat sprake is van „ernstige schade die door vossen wordt veroorzaakt”. De provincie moet een nieuw besluit nemen.

    • Merel Thie