opinie

    • Menno Tamminga

ABN Amro zoekt met spoed: commissaris (3)

Als u altijd al commissaris van een grote bank had willen worden… dan is dit uw kans. ABN Amro, de bank die voor 56 procent in handen is van de Nederlandse staat, zoekt er maar liefst drie. Dat is rijkelijk veel voor een raad van zeven. Hoe kan dat? Geruzie. De opvolgingsplanning faalde. Pech. De vacatures staan prominent op de agenda van de aandeelhoudersvergadering over twee weken.

Onderschat het werk niet. De commissarissen houden intensief toezicht op het beleid en de strategie van bestuursvoorzitter Kees van Dijkhuizen en zijn team. Dat gaat van financiële digitalisering tot de sluiting van kantoren, van overnames doen tot zelf overgenomen worden. In 2017 waren er 23 vergaderingen en bijeenkomsten. Betaling? Ongeveer 75.000 euro, de president-commissaris wat meer (90.000).

De lege commissarisstoelen steken schril af tegen de volle tafel met controleurs. ABN Amro (393 miljard euro balanstotaal, bijna 20.000 werknemers) heeft er vijf: de Europese Centrale Bank (de belangrijkste), De Nederlandsche Bank, het ministerie van Financiën, de aandeelhouders, waaronder de stichting die de ABN Amro aandelen van de overheid beheert plus het personeel (raad van medewerkers). Je zou zeggen: als zo veel mensen meekijken dan moeten de zaken toch wel soepel verlopen. Wie wil een nieuwe bankencrisis op z’n geweten hebben door onderbezetting en overbelasting van de commissarissen? Of staan er misschien wel te véél koks in de toezichtskeuken?

Lees ook dit achtergrondartikel: hoe word je de beste president-commissaris?

Twee van de drie vacatures zijn ontstaan omdat de betrokken commissarissen aan hun maximale termijn zitten: acht jaar. Een van hen, hoogleraar Annemieke Roobeek wilde vorig jaar al weg, wachtte op haar opvolger, die kwam wel, maar haakte begin dit jaar toch af. Kan ABN Amro opnieuw beginnen.

De andere oudgediende is hoogleraar en bedrijfsadviseur Steven ten Have. Hij heeft al acht jaar gediend, maar blijft nog twee jaar want zonder hem is de gemiddelde ervaring van de overige commissarissen maar twee jaar. De derde vacature is ontstaan omdat president-commissaris Olga Zoutendijk, die eerder bij grote internationale banken werkte, na vier jaar stopt. Haar leiderschapsstijl zorgde intern voor botsingen.

Na haar vertrek kwam er nóg een controleur op de proppen: de Tweede Kamer, want ABN Amro is ook ‘van ons’. Minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) moest uitleggen dat hij het evenals de meeste Kamerleden heel belangrijk vindt dat de volgende president-commissaris een goeie maatschappelijke antenne heeft. Maar dat de ECB, die de benoeming moet goedkeuren (en ook kan afwijzen), dat niks interesseert. U snapt, ik formuleer het wat bondiger en ruwer dan de minister, maar hier komt het wel op neer.

De ECB geeft prioriteit aan één eis: de kandidaat moet „echt diepe bancaire ervaring” hebben, zoals Hoekstra uitlegde. Zijn verwachting: die eis zal alleen maar zwaarder tellen.

Dat is de les van de bankencrisis uit 2008: je hebt meer bancaire en financiële kennis en ervaring nodig om commercieel verhitte bankmanagers onder controle te houden. Om het lelijk te zeggen: met stropers vang je stropers.

Maar voor je het weet leidt deze les van 2008 tot tunnelvisie en tot ‘ons soort mensen’ controleert ‘ons soort mensen’. Na de maatschappelijke beroering over de 50 procent loonsverhoging van ING-topman Ralph Hamers zei minister-president Mark Rutte (VVD): zo veel? Banken zijn semi-overheidsinstellingen. Dat is geen reden voor ambtenaren als commissaris. Maar wel reden om te zeggen: toezicht op ABN Amro is te belangrijk om aan gewezen bankbestuurders over te laten.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.
    • Menno Tamminga