Spot een grutto en win een prijs

Vogelen Wie spot de meeste vogels? Op Texel gaan dit weekend vijftien teams de strijd aan. Niet iedereen is gecharmeerd van het evenement: het wedstrijdvogelen kent ook schaduwzijden.

Texel staat bekend om z’n vele vogelsoorten; het eiland trekt het hele jaar veel vogelaars. Deze foto’s zijn niet gemaakt tijdens de Texel Big Day. Foto Olivier Middendorp

De huismus die over de terrastafels van vogeleiland Texel hipt telt ook mee, evenals bijzondere vogels als zwartkopmeeuw, koningseider of blauwe kiekendief. Dit weekeinde vindt voor de tweede keer de Texel Big Day plaats, de Grote Vogeldag: vijftien teams met zestig deelnemers strijden met elkaar wie binnen een etmaal de meeste vogelsoorten ziet. ‘Wedstrijdvogelen’ heet dit ook wel.

De jonge vogelaar Koen Stork noemt het wedstrijdelement een boost om mee te doen: „Ik ben jong met vogels kijken begonnen, meegesleept door mijn vader. Vogels hebben een verrassingseffect: welke vogel is dat? Is hij zeldzaam? Je kunt wel naar plantjes kijken, maar de spanning van vogels is veel groter.” „Ik heb het herkennen van vogelsoorten mezelf aangeleerd”, zegt teamgenoot Tim Schipper. De vogelaars zitten nog op de middelbare school en nemen zich voor daarna biologie te gaan studeren.

De Big Day is een fenomeen dat uit Amerika is overgewaaid. Er is ook de Big Year: in een jaar wereldwijd zoveel mogelijk van de circa elfduizend soorten zien. De Texel Big Day begint op vrijdag om stipt middernacht bij het Eierlandsche Huis bij De Cocksdorp en vierentwintig uur later is de finish, ook daar. Winnaar is wie de meeste soorten heeft gezien, een jury beoordeelt de waarnemingen. Aan deelname is een geldbedrag van 200 euro verbonden en mensen kunnen teams doneren. Met de inzameling dient de wedstrijd een goed doel, namelijk het inrichten van extra broedplekken voor huiszwaluwen, een soort die het moeilijk heeft.

Een van de initiatiefnemers en jurylid is Marc Plomp, eigenaar van het Vogelinformatiecentrum in De Cocksdorp. Er zijn strikte spel- en gedragsregels. Plomp: „Allereerst mogen vogels niet verstoord worden en gevoelige soorten als velduil of nachtzwaluw tellen niet mee. Iedereen blijft op de paden en verplaatst zich per fiets of e-bike, anders volgt diskwalificatie.”

De lijst spelregels beslaat 31 punten. Plomp wil een „voorbeeldfunctie” vervullen, want het wedstrijdvogelen kent ook schaduwzijden. Hij noemt dat „haasje-over spelen” ofwel het verdringen van elkaar om zo dicht mogelijk bij een zeldzaamheid te komen, met verstoring tot gevolg. Vooral veel vogelfotografen kennen geen morele grenzen.

Strategie bepalen

De deelnemers komen uit heel Nederland en soms zelfs het buitenland. De faam van ‘Texel Vogeleiland’ reikt ver. Dat is begrijpelijk. „Tot nu toe zijn er 387 soorten binnen de gemeentegrenzen waargenomen”, aldus Plomp. „Dat is het hoogste aantal van Nederland.” Vorig jaar bedroeg de score van de Vogeldag 187 soorten. Een van de deelnemers is Frank van der Meer uit Woerden, die met zijn broer en vader twee weken eerder naar het eiland is gegaan om de strategie vast te stellen. Hij is verbonden aan de site Waarneming.nl die alle zeldzame en minder zeldzame soorten vastlegt. Wat betekent voor hem de Big Day? „De deelnemers voeren via een app elke waarneming in op Observado. Met zoveel beginnende maar ook gevorderde vogelaars in het veld krijgen we de beschikking over een groot aantal waarnemingen. Hierdoor kunnen we op wetenschappelijke wijze vaststellen welke soorten toenemen of afnemen.”

Foto Olivier Middendorp

De Vogeldag begint in de nacht in het bos van de Eierlandsche duinen voor ontmoetingen met uilen, zoals de ransuil. Daarna trekken veel deelnemers verder zuidwaarts via het getijdengebied van de Slufter naar de zuidpunt, de Hors, waar in alle vroegte de zangers van zich laten horen. Vervolgens gaat het via de polders, dorpen en de Lancasterdijk langs de wadden noordwaarts. De waddendijk heet ook wel Vogelboulevard die zowel binnendijks als buitendijks langs schitterende vogelgebieden loopt, zoals Wagejot, Utopia en de Schorren. Daar laten zich steltlopers zien als kluten, lepelaars en scholeksters. Zo horen vogels bij verschillende soorten landschappen, en juist van dat laatste heeft Texel volop: wad, duin, strand, zee, polder, dorp.

‘Soorten scoren is een waanidee’

Ondanks de zorgvuldigheid van Texel Big Day roepen wedstrijdvogelen, scoren en soortenjagen ofwel twitchen ook bezorgdheid onder vogelaars en ornithologen op. Vogelliefhebber Jean-Pierre Geelen plaatste in een column in de Volkskrant als een van de eersten kanttekeningen bij het fenomeen Big Year naar aanleiding van het wereldrecord dat Arjan Dwarshuis in 2016 behaalde, waarmee hij de Amerikaan Noah Strycker versloeg: hij racete rond de wereld om 6.852 soorten te scoren, 810 meer dan Strycker een jaar eerder. Geelen: „De vogeldag op Texel, waar alles op de fiets gaat, vind ik sympathiek. Maar als iedereen zeldzame vogelsoorten over de wereld gaat najagen, dan is er straks voor die zeldzame en gevoelige soorten geen plek meer. Ik vind het een waanidee om duizenden soorten te willen scoren, bovendien is de carbon footprint die je achterlaat gigantisch. Dat kan nooit meer goedgemaakt worden.” In het boek Spotvogels. Een vrolijke veldgids over vogels en vogelaars , dat Geelen samen schreef met Saskia van Loenen, beklemtonen de auteurs dat „vogelliefde juist ontstaat door de schoonheid en gedrag van een vogel te bestuderen, en niet een soort afvinken en snel wegrennen naar de volgende”.

Lees ook het interview met de Amerikaanse schrijfster Nell Zink: ‘Als je vogels leuk vindt ben je nooit alleen’

Roofvogelkenner Rob Bijlsma zegt dat een Big Year of Big Day „niets met serieuze ornithologie heeft te maken, alleen tijdverdrijf voor boys en girls” en Adri de Groot, beheerder van de prachtige website vogeldagboek.nl noemt zichzelf een „eenzame natuurbelever die niets geeft om dag- of jaarrecords” en die „met aandacht en rust geniet van het gedrag van vogels”. Hij wil de tijd nemen „te filosoferen over vogels en zich één te voelen met de natuur”.

Vogels kijken als competitie en het aanleggen van recordlijsten verdeelt de vogelaars. Verzameldrift en een soort veredeld jachtinstinct wint het van de toewijding en aandacht die De Groot nastreeft. Geelen begrijpt dat sociale media, smartphones en apps een moderne stijl scheppen, of, zoals Koen Stork het zegt: „Het sociale element en samenwerken met een team is voor mij heel belangrijk.”

Foto Olivier Middendorp

Een van Storks vogelvrienden is Jarne Kompier, achterkleinzoon van Nol Binsbergen. Deze vogelkenner en fotograaf ontdekte met Jac. P. Thijsse in de jaren twintig Texel als vogeleiland, met als icoon de lepelaar. De moeder van Jarne, Marije Binsbergen, vertelt dat haar grootvader destijds werd beschouwd „als een communist, gekleed in legergroen en getooid met verrekijker”.

Tweestrijd of niet in de vogelwereld, de Texel Big Day biedt ook voor beginnende vogelaars en uitgelezen kans kennis te maken met de eilandse vogelrijkdom. Ervaren vogelaars staan bij diverse uitkijkpunten om de bijzondere en minder bijzondere vogeljuwelen aan te wijzen: gele kwikstaart, kneu, boerenzwaluw, grote stern. En misschien dient zich wel een zeldzame waarneming aan, de steltkluut bijvoorbeeld. Een steltloper op de langste en dunste poten denkbaar, bijna breekbaar. Het is groot geluk die te zien. En er vooral lang naar te kijken. Zie hoe gracieus hij zich beweegt.

Via waddenvogelfestival.nl kunnen de teams en hun waarnemingen gevolgd worden.