Waar komt die steek in mijn zij vandaan?

Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag. Deze week: Je loopt hard en voelt ineens een steek in de zij. Hoe komt dat?

Even een rondje hardlopen na het eten. Het lopen gaat prima maar dan is er ineens die scherpe, stekende pijn in de zij. Waar komt die vandaan?

„Het is de milt!” Dat werd vroeger altijd meteen geroepen als de pijn zich voordeed. Het kleine, met bloed gevulde orgaantje zou zich dan stevig samenknijpen, in een poging de bloedvoorziening in het lichaam op peil te houden. Als de beenspieren en spijsvertering tegelijk om zuurstof schreeuwden, moest het lichaam de laatste voorraadjes bloed in het lichaam aanspreken.

Een steek in de zij is een fenomeen dat bijna iedereen wel uit eigen ervaring kent. Het doet zich vaker voor wanneer je nog jong bent, nadat je kort tevoren (veel) gegeten of gedronken hebt en bij sporten als hardlopen, paardrijden en zwemmen. Geslacht of lichaamsgewicht hebben nauwelijks invloed. En door training kun je mogelijk wel de frequentie van de steken terugdringen, maar niet de intensiteit. Zelfs topatleten hebben er soms last van. Het is vrij onvoorspelbaar wanneer het je zal treffen. In een onderzoek waarin deelnemers twee keer flink moesten sporten was een steek in de zij de eerste keer niet voorspellend voor een steek in de zij de tweede keer, ook al waren de omstandigheden zoveel mogelijk hetzelfde.

De pijn is goedaardig, hoe venijnig die ook kan zijn. Als je even kalmer aan doet, of stopt met hardlopen, trekt die vanzelf weer weg, zonder verdere gevolgen.

Niet altijd de milt

De steek zit meestal op een goed aan te wijzen plek. Dat is lang niet altijd de linkerzij , waar de milt zit. Bijna twee keer zoveel mensen wijzen hun rechterzij aan, schrijft de Australische wetenschapper Darren Morton van het Avondale College of Higher Education in een overzichtsartikel uit 2015. Morton is de zelfbenoemde wereldexpert op dit gebied. Sinds hij in 2000 begon met een promotie-onderzoek over dit onderwerp heeft hij hier vijftien jaar lang informatie over verzameld. Al doende bedacht hij een officiële medische term voor het wat onwetenschappelijk klinkende side stitch: Exercise-related Transient Abdominal Pain (ETAP).

Maar wat ETAP precies is, daar is Morton niet achter gekomen. Hij lijkt zijn onderzoeksterrein te hebben verlegd, als je zijn webpagina’s bekijkt. Helaas was hij niet te bereiken voor vragen.

We moeten het doen met zijn laatste review over dit onderwerp, verschenen in het vakblad Sports Medicine. Er klinkt desillusie in door. „Het is teleurstellend”, schrijft Morton „dat ondanks de recente onderzoeksinteresse in de kwaal, er geen innovatieve methoden zijn gevonden om de welbekende, potentieel ondraaglijke pijn te behandelen.”

Morton heeft wel een paar mogelijke verklaringen kunnen uitsluiten. Het is zeker geen spierkramp en ook geen zuurstoftekort van het diafragma, de spier in het middenrif die belangrijk is bij de ademhaling.

De milt vindt Morton eigenlijk nauwelijks het vermelden waard in zijn overzicht van medische verklaringen van de steek in de zij. Hij noemt het even onder verwijzing naar een Nederlandse publicatie uit 2012 van de Groningse maagdarm-lever-arts Rinze ter Steege, tegenwoordig werkzaam in het Martini ziekenhuis in Groningen. Ter Steege deed onderzoek naar zuurstoftekort in het maagdarmstelsel door grote lichamelijke inspanning. De bloedtoevoer naar de organen in de buik kan wel met 80 procent afnemen tijdens sporten, schreef Ter Steege.

Buikvlies

Aan de telefoon geeft Ter Steege Morton gelijk. Zuurstoftekort in de milt is het waarschijnlijk niet. „Sommige mensen krijgen al na twee minuten een zijsteek”, zegt Ter Steege. „Dat is zo snel dat het bijna onmogelijk is dat de pijn voorkomt uit zuurstoftekort in de organen.”

Zelf vindt Morton irritatie van het buikvlies de meest plausibele verklaring, door de schurende werking van de repeterende, op- en neergaande beweging. Irritatie van de ophangbanden van de organen is ook niet uit te sluiten. Maar bevredigend is de conclusie niet.

„Ik ben bang dat ik net zo vertwijfeld ben hierover als ieder ander”, mailt ook de Canadese inspanningsfysioloog Roy Shephard, expert in wat inspanning doet in je buik „Niemand weet het echt.”