Voor Per Kirkeby was de schilderkunst zijn kern

Per Kirkeby (1938-2018) Kunstenaar

Per Kirkeby was een van de belangrijkste Deense hedendaagse kunstenaars. Hij was tegelijk schilder, beeldhouwer en schrijver.

Per Kirkeby was opgeleid als geoloog Foto Keld Navntoft

Schilder, sculptuurmaker, dichter, filmmaker en kostuum- en decorontwerper: de woensdag op 79-jarige leeftijd overleden Deense kunstenaar Per Kirkeby hield het niet bij één ambacht. Kirkeby, opgeleid als geoloog, was een van de belangrijkste hedendaagse kunstenaars van Denemarken en wordt gezien een van de pioniers van het neo-expressionisme.

In 1965 promoveerde hij aan de universiteit van Kopenhagen. Daarna volgden meerdere expedities naar de Noordpool en Groenland. Volgens zijn galeriehouder en goede vriend Michael Werner waren dit „levensveranderende ervaringen” en vormden ze de basis van zijn latere werk.

Kirkeby is vooral bekend van zijn doeken met abstracte kleurvlakken in aardse tinten, en grote gebouwachtige bakstenen sculpturen. Hij werkte soms meerdere jaren aan één werk. Mede vanwege zijn opleiding als geoloog interpreteerden veel kunstcritici de schilderijen als geologische fenomenen en aardlagen.

„Schilderen is mijn kern”, zei Kirkeby in 2012 in een interview met NRC. „Ik schilder niet vanuit een concept. Dat kan ik niet. Ik moet schilderen wat ik zie. De werkelijkheid is mijn vertrekpunt. Maar waar dat vertrekpunt toe leidt? Geen idee.”

Het werk van Kirkeby werd getoond in onder meer het Van Abbemuseum in Eindhoven, Tate Modern in Londen, Centre Pompidou in Parijs en het MoMa in New York. In de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum in Otterlo staat een grote bakstenen sculptuur van de kunstenaar uit 1988.

In 1965 publiceerde hij zijn eerste dichtbundel en twee jaar later zijn eerste roman. Ook legde Kirkeby zich toe op het theater. Zo maakte hij verschillende decors voor de New York City Ballet. In Nederland was in 1992 een bewerking van Goethe’s Iphigenia in Tauris door Het Nationale Toneel te zien waarvoor Kirkeby het decor en de kostuums ontworpen had.

Kirkeby verkeerde al langere tijd in een kwetsbare toestand. In 2011 werd hij getroffen door een beroerte. Door het ongeluk liep Kirkeby hersenschade op en herkende hij onder anderen zijn vrouw niet meer. Ook zag hij alleen nog zwart en wit. „Afschuwelijk”, noemde hij dat. „Ik heb kleur nodig, al is het maar één punt.” Na een operatie kwamen de kleuren weer terug. In de documentaire Man Falling, die in 2015 op IDFA vertoond werd, is te zien hoe de broze Kirkeby revalideert en in een soort tuig dat hem helpt met rechtop staan opnieuw aan de slag gaat als schilder.

    • Thomas van Huut