Schaamte brengt Mahathir de zege

Maleisië

Maleisiërs schamen zich dat premier Razak corrupt is gebleken. Zo kon Mahathir Mohamad verrassend de verkiezingen winnen.

Mahathir Mohamad spreekt de pers toe na zijn overwinning. Foto Sadiq Asyraf/AP

Het was donderdag nog spannend of de Maleisische koning de winnaar van de verkiezingen wel zou beëdigen als nieuwe premier. Al in de middag ging Mahathir Mohamad naar het paleis, maar hij moest nog uren wachten tot het er van kwam. De koning nodigde Mahathir ook uit om een regering te vormen.

In Maleisië gaat het er onwennig aan toe sinds Mahathir woensdag geschiedenis schreef. Hij bleef er zelf nogal rustig onder: om drie uur ’s nachts sprak hij kalmpjes de media en alle livestreams toe. Geen meeslepende woorden, Mahathir hield het vrolijk, kort en praktisch. Heel Maleisië krijgt donderdag en vrijdag vrij, zei hij. Gejuich, het is de eerste verkiezingsbelofte die hij inlost.

Met zijn 92 jaar is Mahathir Mohamad nu de oudste verkozen leider ter wereld. En hij kreeg het voor elkaar: voor het eerst in zestig jaar, sinds Maleisië in 1957 onafhankelijk werd van Groot-Brittannië, is de zittende regeringspartij UMNO verslagen. Mahathir en de onder hem verzamelde oppositiepartijen kregen een absolute meerderheid in het parlement. Ze wonnen 113 van de 222 zetels.

Voor de verslagen premier Najib Razak was het verlies groot; zijn coalitie raakte meer dan een derde van hun zetels kwijt. Dat terwijl de nationale verkiezingscommissie, die onafhankelijk hoort te werken, de afgelopen weken allerlei besluiten nam die duidelijk in het voordeel van Najib werkten.

Volgens analisten is een van de belangrijkste redenen voor het verlies Najibs betrokkenheid bij een corruptieschandaal waarbij hij zelf honderden miljoenen dollars zou hebben opgestreken. Het investeringsfonds 1MDB waar het om gaat, is internationaal onderwerp van strafrechtelijk onderzoek omdat het gebruikt zou zijn voor witwasoperaties. En daar schamen Maleisiërs zich voor.

‘Mahathir bood hen waardigheid’

Emeritus professor Anthony Milner zei het zo tegen de Australische website New Mandala: „Najib bood de mensen cadeautjes, Mahathir bood hen waardigheid. En veel Maleisiërs plaatsen moraliteit boven hebzucht.”

Deze uitslag maakt van Maleisië ook een uitzondering op de regel in Zuidoost-Azië. Regeringen in landen als Thailand en Cambodja schuiven de afgelopen jaren steeds verder de repressieve kant op en geven hun oppositie geen serieuze kans.

Mahathir was al eerder premier, van 1981 tot 2003, en was zelf toen óók van het onderdrukkende type. In die tijd, toen zat hij ook nog bij de UMNO, maakte Maleisië een enorme economische groei door. Maar er was ook veel corruptie en vriendjespolitiek. En Mahathir liet gerust zijn grootste tegenstander Anwar Ibrahim oppakken en tot jarenlange celstraf veroordelen om niets. Iedereen zag dat het een politiek proces was.

Diezelfde Anwar – hij zit alweer vast omdat hij in 2015 onder premier Najib weer werd veroordeeld – is nu Mahathirs belangrijkste bondgenoot. Ze legden het bij om samen de zittende macht te verslaan. Dit is meteen een belangrijke testcase voor de nieuwe premier. Want Mahathir heeft beloofd dat als hij de verkiezingen zou winnen, hij een koninklijk pardon voor Anwar regelt zodat híj premier kan worden. Komt dit ervan?

Op 8 juni is het zo ver, dan komt Anwar vrij. Tot die tijd is Mahathir premier in een land met compleet nieuwe politieke verhoudingen. De Australische krant The Sydney Morning Herald vroeg Mahathir woensdagnacht hoe het nu verder moest. Daar had hij zelf ook nog geen idee van, zei hij. „Dit is de eerste keer, ik zal nieuwe manieren moeten verzinnen om de dingen aan te pakken.”

    • Annemarie Kas