Column

Romantiek of rendement

Zap Wie het Songfestivalgeweld wilde ontwijken, kon kijken naar twee totaal verschillende documentaires. ‘Close Up: Magnum Photo’ ging over iets tastbaars, terwijl het onderwerp van ‘Bitcoin naar de maan! En terug’ erg abstract was.

Close Up: Magnum Photo (AVRO-TROS)

Naast al het Songfestivalgeweld waren er donderdag ook twee documentaires te zien, die niet verschillender konden zijn. Een aflevering van het cultuurprogramma Close Up ging over iets tast- en zichtbaars, namelijk de foto’s van het beroemde fotoagentschap Magnum. Het onderwerp van de documentaire Bitcoin naar de maan! En terug (PowNed) was juist abstract: cryptomunten.

Dit verschil was ook in de stijl van de documentaires te zien. Close Up: Magnum Photo (AVRO-TROS) kon putten uit een bijna oneindige schat aan zeldzame, indrukwekkende, soms zelfs iconische foto’s. De fotografen die de verhalen achter deze foto’s vertelden kwamen zo nu en dan in beeld, maar de meeste tijd waren zij als voice-overs te horen, waardoor alle ruimte werd gegeven aan de foto’s, aangevuld met filmische archiefbeelden van het Hollywood en New York uit de jaren veertig, vijftig en iets later. Een visueel feest.

De documentaire was slim opgedeeld in een aantal verhalen over de relatie tussen een fotograaf en een filmster of regisseur. Hierdoor raakte de kijker de kluts niet kwijt tussen alle beelden.

De fotografen kregen wekenlang toegang tot filmsets en de omgeving van acteurs waardoor zij juist de ongekunstelde realiteit achter de schermen konden tonen en er een eigen draai aan konden geven. Volgens Magnum dé voorwaarde voor een authentieke foto. Een klein college filmgeschiedenis kreeg de kijker er gratis bij.

Valuta die alleen maar virtueel bestaan zijn moeilijker in beeld te brengen. PowNed deed dit door de koers van de bitcoin grafisch in beeld te brengen gedurende de periode waarin zij zes zogenoemde traders en miners volgden. Dit was een welkome afwisseling tussen alle talking heads, maar bleek ook nogal sturend in het verhaal, omdat elke koerswijziging met alle personages werd besproken. Eerst de enorme stijging eind 2017 en vanaf januari dit jaar de keldering. Het technische verhaal achter deze munten bleef redelijk onbesproken. Hier was in een webserie eerder al aandacht aan besteed, maar voor wie die niet had gezien, bleven de verschillen tussen de munten en de achterliggende mechanismen verborgen.

Het grootste verschil tussen de twee docu’s was misschien nog dit: de fotografen waren bezig met het creëren van een artistieke weergave van de werkelijkheid. Een momentopname, die voor altijd zou blijven bestaan. Terwijl voor de crypto-adepten de bitcoins geen eindproduct waren, maar een ruilmiddel om verdere rijkdom te vergaren. De een kocht nog wel een huis, een ander een dure auto, maar ze waren het er allemaal over eens dat je de munten eigenlijk vooral in je virtuele zak moest houden, want eenmaal uitgegeven kon je er geen winst meer mee maken.

Zo direct vergeleken heeft de obsessie met het virtuele geld iets tragisch. De Magnum-fotografen hebben tijdens hun werk bijzondere mensen ontmoet, langdurige vriendschappen gesloten en diepgaande relaties opgebouwd die verder gingen dan de foto’s die wij zagen.

De crypto-handelaren daarentegen gaven bijna allemaal toe verslaafd te zijn aan het online speculeren. Hun werkelijkheid speelt zich af achter de computer en op de telefoon, grotendeels alleen. Bepaald door een ongrijpbaar product dat alleen in de virtuele omgeving een hogere waarde kan krijgen. Dan ga ik toch voor de fotografie. Maar misschien komt deze romantische voorkeur ook voort uit jaloezie, want stiekem wil ik natuurlijk ook graag een rendement van veertig procent.

Birte Schohaus verving deze weken Arjen Fortuin.