Hoe veilig is de pont over het IJ?

Veerponten

Vorige week ramde een veerpontje de kade bij het Centraal Station. Er waren de laatste tijd meer incidenten. Hoe gevaarlijk is de oversteek op deze ‘snelweg op het water’ eigenlijk?

Drukte bij de veerpont over het IJ, achter het Centraal Station. Op het water hier wordt het steeds drukker: inmiddels kan het IJ als een ‘snelweg op het water’ worden bestempeld. Foto’s Olivier Middendorp

Het is zondagmiddag 6 mei rond kwart over drie als Hasan Bayraktar (19) vanuit de kebabzaak, zijn werkplek, de opstapplaats bij de veerpont vol ziet stromen met agenten en ambulancemedewerkers. De Buiksloterweg-pont is bij het aanmeren aan de De Ruijterkade, achter het Centraal Station, hard tegen de wal gebotst. Opvarenden buitelen over elkaar heen, fietssturen belanden in buiken. Elf mensen raken lichtgewond, volgens een bericht die de politie die middag via Twitter verstuurt. Één persoon breekt zijn pols en een zwangere vrouw brengt voor de zekerheid een bezoek aan het ziekenhuis.

De oversteek op het IJ achter het Centraal Station is een van de drukste vaarwegen van Europa

De politie zet met rood-wit lint de opstapplaats af, ziet Bayrakter. Er is paniek in de tent. Bayraktar: „Mensen grepen naar hun hoofd en liepen zenuwachtig heen en weer.”

De politie laat de schipper van dienst kort daarop blazen – hij heeft geen alcohol op. Of bij dit incident sprake was van een menselijke fout of technisch falen, is nog niet duidelijk en wordt nu onderzocht.

De veerpont wordt gerund door het GVB; de regionale vervoerder heeft naast de Buiksloterweg-pont zestien andere veerponten (en negen verbindingen) in Amsterdam en omgeving (Zaandam, Velsen en Assendelft) in beheer. Een incident op een oversteek van bijna 300 meter water, twee tot drie minuten vaartijd – hoe gevaarlijk is dit oversteekpunt eigenlijk?

Foto Olivier Middendorp

Prioriteit: veerdiensten Amsterdam

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) begon een aantal weken geleden een onderzoek naar het landelijk functioneren van veerdiensten. Dergelijk onderzoek doen zij jaarlijks, zegt de woordvoerder. Naar luchtverkeer, treinverkeer, bus, taxi en scheepvaart.

Na het incident van afgelopen zondag kregen de veerdiensten in Amsterdam „prioriteit”, laat de woordvoerder telefonisch weten. De komende weken zal de „technische kant” onder de loep liggen, en ook de schippers worden gecontroleerd, zegt de woordvoerder. Dat gaat verder dan het controleren van vaarcertificaten. Vragen die aan bod komen zijn: hoe gaan schippers om met risico’s? En: hoe proberen ze ongelukken te voorkomen?

Als een veerdienst niet goed functioneert kan deze in het uiterste geval een boete worden opgelegd, zegt de woordvoerder. Of dat wel eens gebeurd is weet hij niet.

Meerdere incidenten

Incidenten waren er de afgelopen jaren al vaker met de Amsterdamse veerponten. Eind vorig jaar botste met dichte mist een pont op een binnenvaartschip – niemand raakte gewond. Oktober datzelfde jaar ramde een pont de kade bij het Stenen Hoofd door een technisch probleem. En weer een paar maanden eerder knalde een pont tegen de steiger achter CS, omdat de motor halverwege uitviel.

In totaal waren er de afgelopen paar jaar een zevental incidenten, volgens een woordvoerder van het GVB – telkens met weer een andere oorzaak. Bij Het Parool meldden zich de afgelopen dagen verschillende mensen die zeggen recentelijk een incident te hebben meegemaakt.

De oorzaak van het ongeval van afgelopen zondag wordt momenteel nog onderzocht door de politie. De leverancier van de pont onderzoekt zelf ook hoe het incident heeft kunnen gebeuren, aldus het GVB. De materiële schade aan de boot en de kade is, volgens de GVB-woordvoerder, te verwaarlozen.

Volgens Maira van Helvoirt van het Centraal Bureau voor Rijn- en Binnenvaart is uit recent onderzoek gebleken dat veerdiensten op jaarbasis 493 miljoen omrij-kilometers besparen, en daarmee 154 ongevallen met ziekenhuisopname besparen. Van Helvoirt: „Daarmee zijn veerdiensten grosso modo juist een heel veilige tak van sport.” En: „Daar steek ik mijn hand voor in het vuur.”

En toch sprak havenmeester Marleen van de Kerkhof begin dit jaar in Het Parool haar zorgen uit over het toenemend aantal incidenten met veerpontjes in de afgelopen jaren – hoe kon dat nou?

Rikus Spithorst van Maatschappij Voor Beter OV weet het antwoord op die vraag, denkt hij, maar wil eerst benadrukken dat de meeste mensen wel veilig de overkant halen. Spithorst weet ook wel dat „een wereld waarin niets misgaat, niet bestaat”, maar „het lukt de GVB gewoon maar niet om een veilige veerdienst” te leveren, zegt hij.

Maira van Helvoirt van het Centraal Bureau voor Rijn- en Binnenvaart is het daar niet mee eens: „Veerponten zijn niet structureel onveilig. Maar doordat de veerboot dwars oversteekt, kruist hij het overige verkeer, dat gaat inderdaad wel eens fout. Op de autoweg zijn ook regelmatig aanrijdingen.”

Wennen aan nieuwe veerboten

De oorzaak voor de incidenten op het water schuilt, volgens Spithorst, in de relatief nieuwe veerboten (deze zijn duurzamer en minder slecht voor het milieu) waar het GVB sinds ongeveer anderhalf jaar mee vaart. Doordat de nieuwe ponten groter zijn en een andere motor hebben, is het voor de schippers nog even wennen. De schippers volgden daarvoor al een extra cursus en ook de afmeerplekken zijn inmiddels vergroot, volgens de woordvoerder van het GVB. En door een mogelijke ontwerpfout, zegt Spithorst, kampen de vaartuigen met een technisch mankement. „Aan de schipper kan het bijna niet liggen, die vaart honderd keer per dag hetzelfde stuk op en neer. Dat is echt niet één of andere beunhaas.”

Dat was vroeger wel anders, zegt een man die op zijn scooter zit en tegen de zijmuur van café De Pont leunt. Twee vrienden van hem werkten een jaar of tien geleden, zegt hij, als schippers op de pont. Als schipper zit je boven in de boot, zegt hij, niemand ziet je of houdt je in de gaten. „Zij dronken daar gewoon een biertje. En nog één en nog één.” Hij lacht. Of dat nu nog steeds gebeurt? Hij denkt van niet. „Dat wordt nu wel beter in de gaten gehouden.”

Vrachtschip en veerpont op het IJ: de pontjes doorkruisen permanent het doorgaande vaarverkeer.

Enorm veel drukker op het water

En dan de drukte op water: die nam de afgelopen jaren enorm toe. De oversteek op het IJ achter het Centraal Station is „een van de drukste vaarwegen van Europa”, zegt de GVB-woordvoerder. Het aantal pleziervaarten steeg enorm. En plezier betekent vaak alcohol en alcohol op water zorgt problemen. De GVB-woordvoerder: „Er was een aanvaring met een plezierboot. De schipper van die boot was er vandoor gegaan. Hij was hartstikke dronken.”

Gevaarlijke manoeuvres

Jacob – ‘Co’ – van Dieren (69) gebruikt al veertig jaar elke maandag, dinsdag, woensdag en vrijdag het pontje. Rondvaartboten, vrachtschepen, recreatieve bootjes – hij ziet het allemaal voorbij komen tijdens de oversteek op wat je inmiddels als een ‘snelweg op het water’ zou kunnen bestempelen. „Het is echt enorm druk.” Het zorgt soms voor gevaarlijke manoeuvres, ziet hij. Bijvoorbeeld als de schipper moet wachten op een vrachtschip dat langs vaart, maar besluit om er omheen te varen en niet ziet of er achter het schip ook iets vaart.

Afgelopen zondag nam Van Dieren (enkele uren voor het incident plaatsvond) ook het pontje van Amsterdam-Noord naar Centraal. De Pont, zegt Van Dieren, raakte bij het aanmeren behoorlijk hard de wal. „Ik lag bijna met mijn fiets op de grond.”

    • Martin Kuiper