Twee boskatten, een fiets en de kliniek

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken.

In de historische roman Dubio van Karin de Roos speelt het meisje Germaine een dubbelrol: eerst als ‘meidje’ in de middeleeuwen dat een belangrijke rol speelt bij de Slag bij Flardinga (1018), en duizend jaar later, in het tweede deel, als ‘slimme jonge vrouw’ die in 2018 wordt opgenomen in een psychiatrische kliniek omdat zij psychotisch zou zijn: de vrouw denkt en praat over een verleden dat volgens de behandelaars niet bestaan kan hebben. Zij krijgt minimale behandeling op kosten van de psychiatrische kliniek – we leven in 2018 – omdat niet achterhaald kan worden wie zij is en er dus geen verzekering aangeschreven kan worden om de kosten te betalen. Totdat therapeut Martha besluit het heft in eigen hand te nemen en achter de rug van de geneesheer-directeur om, bij Germaine regressietherapie toe te passen. Zij mag nu teruggaan in haar verleden, haar onderbewustzijn krijgt alle ruimte en de therapeut probeert haar bij te houden. De Roos slaagt erin feiten en fictie zo te vermengen dat Germaine in beide verhalen een geloofwaardig – in tijd en verschijning – personage is geworden.

Karin de Roos: Dubio. Uitgeverij Q, 421 blz, € 20,-

De profeet en het oermeisje, zo zou de zeer persoonlijke correspondentie tussen NRC-redacteur Danielle Pinedo en haar AD-collega Bart van Eldert ook genoemd kunnen worden. Beiden kregen kanker en besloten elkaar te bevragen als verslaggevers over ziek zijn. In Beter worden is niet voor watjes is Van Eldert (leukemie) de profeet van wie oermeisje Pinedo (eierstokkanker) leert en in wijsheid deelt. Van Eldert prijst het oermeisje omdat zij die in haar jeugd besloot ‘niet meer te voelen’, daar nu weer voor openstaat. Zij kan weer grenzen stellen en haar collega’s met ‘durf’ tegemoet treden. Van Eldert, ‘de leukemiepatiënt met de meeste voorpaginastukken’ filosofeert over de schaduwjaren waar het licht nauwelijks doorheen leek te komen: je zou hem naast profeet ook leermeester kunnen noemen in hoe hij zijn zonen heeft meegegeven dat ‘wie altijd zichzelf is, een krachtiger mens zal zijn’. Wanneer beiden de kanker overleven, breekt de periode aan van ‘beter worden’ en dat blijkt een ‘ramp’, omdat de omgeving daar (nog) geen ervaring mee heeft.

Danielle Pinedo en Bart van Eldert: Beter worden is niet voor watjes. Prometheus, 181 blz, € 17,99

De stelling van de eindeloos typende apen (en dat er volgens kansberekening dan een meesterwerk zou kunnen ontstaan) leek schrijver, striptekenaar en musicus Marc van der Holst een mooi uitgangspunt om zijn gedachten aan het papier toe te vertrouwen met als resultaat Dembrandt: een serie korte verhalen en gedichten (over Drenthe), die absurdistisch lijken maar tegelijkertijd stekelig persifleren. Zoals de test waarbij uitspraken getoetst worden aan het geestelijk welzijn van een patiënt: ‘Als kind wilde ik brandweerwagen worden’. In hoeverre is die uitspraak op u van toepassing? Diverse teksten verschenen eerder op de Dag in dag uit-pagina van de Volkskrant.

Marc van der Holst: Dembrandt. Atlas Contact, 120 blz, € 14,99

Schrijfster Mirjam Rotenstreich, getrouwd met schrijver A.F.Th van der Heijden (Tonio), stelde een fotoboek samen aan de hand van foto’s van hun zoon Tonio die op 23 mei 2010 overleed na een verkeersongeluk. Lang durfde Rotenstreich de foto’s op de laptop van haar zoon niet te openen maar na drie jaar besloot zij de foto’s van hun twee Noorse boskatten – een gedeelde liefde – één voor één te bekijken. Wat zeiden die foto’s over Tonio zelf? ‘Ik realiseerde me dat, naar welke foto ik ook keek, ik exact hetzelfde zag als wat Tonio destijds gezien had op het moment dat hij afdrukte.’ Met deze vaststelling bekeek zij alle foto’s die Tonio maakte van hun twee Noorse boskatten. In Tonio’s blik ontstaat een levensverhaal – over de katten maar vooral over die ‘zachtaardige jongen’ die net in de grote mensenwereld zijn plek had gevonden.

Mirjam Rotenstreich: Tonio’s blik. Focus op zijn katten. Pepper Books, 143 blz, € 19,99

Grootvader Kees van schrijfster en industrieel ontwerper Marian Rijk kreeg in 1906 een Gazelle van zijn vader en leerde zichzelf fietsen in Zeeland – de vrijheid tegemoet. Dit verhaal stond aan de wieg van Eeuw in versnelling waarin Rijk de geschiedenis van het familiebedrijf Gazelle vertelt. Postbezorger Willem Kölling brengt in Dieren de post rond op een Safety – een veiligheidsrijwiel – en bedenkt een plan om de fiets vanuit Engeland naar Nederland te importeren en verder te ontwikkelen. In 1892 opent in Dieren de fietsenfabriek: Gazelle. Het mooie familiebedrijf Het mooie familiebedrijf redt het uiteindelijk niet in de internationale concurrentie en wordt in 1970 verkocht aan Raleigh. Dat blijkt vooral voor de medewerkers een slag want de gemoedelijke dorpsfabriek in Dieren waar de arbeiders na een dag werken een borrel en een broodje kregen, verandert in een hightech prestatiegericht bedrijf. De mooie verhalen zijn gelukkig bewaard gebleven. Marian Rijk schreef eerder de familiekroniek Polderpioniers over diezelfde Zeeuwse grootvader Kees en zijn vrouw Naan.

Marian Rijk: Eeuw in versnelling. Hoe de fiets voor een maatschappelijke revolutie in Nederland zorgde. Ambo Anthos, 285 blz, € 20

Hij zou heel graag het mooiste boek over de fiets schrijven maar dat is volgens schrijver en fietsliefhebber Wim Daniëls al gedaan door Stijn Streuvels die in 1915 in Mijn rijwiel schreef: ‘Iets dat men zou willen liefkozen, strelen, meenemen naar bed, om er nooit van gescheiden te zijn en het altijd, zelfs ’s nachts te kunnen bekijken!’ Ook Daniëls’ De taal van de fiets is een ode aan de fiets. Het is daarbij een gids voor wie de taal van de fiets(er) wil begrijpen. Historische feiten worden gekoppeld aan de nieuwste uitvindingen: vanaf de eerste trapfiets in de negentiende eeuw tot de nieuwste soort , de waterstoffiets. Dat moet de variant worden van de elektrische fiets, die volgegooid kan worden met waterstof bij een tankstation. Edoch, besluit Daniëls, een fiets is pas een fiets als de berijder ervan de energie levert.

Wim Daniëls: De taal van de fiets. Brooklyn, 182 blz. € 14,99

    • Margot Poll