Maleisië krijgt zeer verrassend een 92-jarige premier

Oppositieleider Mahathir Mohamad was al eens premier en heeft de politieke verhoudingen in Maleisië volledig op z’n kop gezet. Met zijn 92 jaar is hij de oudste verkozen leider ter wereld.

De opgetogen 92-jarige oppositieleider Mahathir Mohamad op de persconferentie na zijn onverwachte verkiezingsoverwinning. Foro: Fazry Ismail/EPA

Zijn overwinningstoespraak zag er helemaal niet uit alsof Mahathir Mohamad net geschiedenis heeft geschreven. Om drie uur ’s nachts sprak de winnaar van de verkiezingen in Maleisië kalmpjes de media en alle livestreams toe. Geen meeslepende woorden, hij hield het kort en praktisch.

Heel Maleisië krijgt donderdag en vrijdag vrij, zei hij. Gejuich, het is de eerste verkiezingsbelofte die Mahathir inlost. En oh ja, donderdag verwacht hij te worden ingezworen als premier. Weer gejuich, iemand in het publiek roept: leve Mahathir! „Ja ja, ik ben still alive”, reageert hij. Gelach.

Met zijn 92 jaar is Mahathir Mohamad nu de oudste verkozen leider ter wereld. En woensdag heeft hij het voor elkaar gekregen. Voor het eerst in zestig jaar, sinds Maleisië in 1957 onafhankelijk werd van Groot-Brittannië, is de zittende regeringspartij UMNO verslagen. Mahathir en de onder hem verzamelde oppositiepartijen kregen een absolute meerderheid in het parlement. Ze wonnen 113 van de 222 zetels, al stond de uitslag donderdag nog niet precies vast.

Grote klap voor zittend premier Najib

Voor de verslagen premier Najib Razak was het verlies groot, zijn coalitie raakte meer dan een derde van hun zetels kwijt. Dat terwijl de nationale verkiezingscommissie, die onafhankelijk hoort te werken, de afgelopen weken allerlei besluiten nam die duidelijk in het voordeel van Najib werkten. En het parlement keurde kort voor de verkiezingen nog een wet goed die het verspreiden van nepnieuws strafbaar stelt, om al te kritische berichten over de regering te kunnen tegengaan.

Lees ook ons nieuwsbericht over de verkiezingsuitslag: Maleisische oppositie wint onverwacht verkiezingen

Maar waar het in 2013 Najib nog lukte om de absolute meerderheid in het parlement te houden, was dit keer zijn krediet op. Volgens analisten is één van de belangrijkste redenen hiervoor Najibs betrokkenheid bij een grootschalig corruptieschandaal, waarbij hij zelf honderden miljoenen dollars zou hebben opgestreken. Het investeringsfonds 1MDB waar het om gaat, is internationaal onderwerp van strafrechtelijk onderzoek. En daar schamen Maleisiërs zich voor.

Hoe dichterbij de verkiezingen kwamen, hoe meer Najib beloofde, het kwam haast wanhopig over: vrije dagen, uitzonderingen voor het betalen van belasting, gratis toegang tot tolwegen. Terwijl Mahathir vooral sprak over dingen als inkomensongelijkheid en natuurlijk het bestrijden van corruptie. Emeritus professor Anthony Milner zei het zo tegen de Australische website New Mandala:

„Najib bood de mensen cadeautjes, Mahathir bood hen waardigheid. En veel Maleisiërs plaatsen moraliteit boven hebzucht.”

Vooral etnische Maleisiërs, die normaal trouw UMNO stemden, zouden dit keer voor Mahathir hebben gekozen.

Lees ook hoe Mahathir vooraf redelijk kansloos werd geacht: Mahathir de verlosser maakt weinig kans

Deze uitslag maakt van Maleisië ook een uitzondering op de regel in Zuidoost-Azië. Regeringen in landen als Thailand en Cambodja schuiven de afgelopen jaren steeds verder de repressieve kant op en geven de oppositie geen serieuze kans. In Thailand stelt de militaire leiding de verkiezingen keer op keer uit en in Cambodja is laatst de grootste oppositiepartij verboden.

Politiek verbond met oude vijand

Mahathir was al eerder premier, van 1981 tot 2003, en was zelf toen óók van het onderdrukkende type. In die tijd, toen zat hij ook nog bij de UMNO, maakte Maleisië een enorme economische groei door. Maar er was ook veel corruptie en vriendjespolitiek. En Mahathir liet toen gerust zijn grootste tegenstander Anwar Ibrahim oppakken en tot jarenlange celstraf veroordelen om niets. Iedereen zag dat het een politiek proces was.

Diezelfde Anwar – hij zit alweer vast, want in 2015 werd hij onder premier Najib opnieuw veroordeeld – is nu Mahathirs belangrijkste bondgenoot. Ze legden het bij om samen de zittende macht te verslaan. Dit is meteen een belangrijke eerste test-case voor de nieuwe premier. Want Mahathir heeft beloofd dat als hij de verkiezingen zou winnen, hij een koninklijk pardon voor Anwar gaat regelen zodat híj premier kan worden. Komt dit er echt van?

Foto: Fazry Ismail/EPA

Op 8 juni is het zo ver, dan komt Anwar vrij. Tot die tijd is Mahathir premier in een land met compleet nieuwe politieke verhoudingen. De Australische krant The Sydney Morning Herald, vroeg Mahathir bij de persconferentie woensdagnacht hoe het nu verder moest. Daar had hij zelf ook nog geen idee van, zei hij. „Dit is de eerste keer, ik zal nieuwe manieren moeten verzinnen om de dingen aan te pakken.”

    • Annemarie Kas