Israël vs. Iran: wanneer heet het dan wél oorlog?

Midden-Oosten

Iran bestookte vannacht de door Israël geannexeerde Golanhoogten met raketten. Het Israëlische leger viel daarop Iraanse doelen in Syrië aan. Het is de eerste tastbare escalatie sinds de VS dinsdag uit het Iran-akkoord stapten.

Israëlische tanks en soldaten in de buurt van de Syrische grens bij Golan. Menahem Kahana/ AFP Photo

‘Bewoners in het noorden ’s nachts de schuilkelders in.’ ‘De scholen op de Golanhoogte gaan gewoon open.’ Die twee krantenkoppen van donderdagochtend vatten Israëls perceptie van de meest recente escalatie samen: het land voelt zich bedreigd, maar is niet echt onder de indruk van de Iraanse ‘wraakactie’ in de nacht van woensdag op donderdag.

Iran vuurde toen raketten af op Israëlische legerposten op de door Israël geannexeerde Golanhoogten, een heuvelachtig gebied op de grens tussen Libanon, Syrië, Jordanië en Israël. In reactie daarop viel Israël tientallen Iraanse doelen in Syrië aan.

Het is de eerste tastbare escalatie sinds de Amerikaanse regering-Trump dinsdag bekendmaakte uit het nucleaire akkoord met Iran te stappen. Het is ook voor het eerst dat Israël de Iraniërs er direct van beschuldigt raketten af te vuren op Israël.

Verhoogde paraatheid

Dat Israël voorin de vuurlinie ligt sinds Trumps opzegging van het kernverdrag met Iran was vanaf het begin duidelijk. Het Israëlische leger is ook al weken in verhoogde staat van paraatheid, nadat Iran wraak had gezworen voor eerdere Israëlische luchtaanvallen in Syrië. Woensdagnacht was het dan zo ver.

Israël reageerde op de aanval met wat volgens Israëlische media de „zwaarste aanval in Syrië in decennia” was. Terwijl Iran twintig raketten afvuurde op Israëlische militaire posten, landden er Israëlische raketten op tientallen Iraanse doelen in Syrië.

Tegen de gewoonte in nam de Israëlische minister van Defensie Avigdor Lieberman meteen de verantwoordelijkheid voor de bombardementen op zich. Meestal laat de regering van premier Benjamin Netanyahu in het midden of het achter aanvallen in Syrië zit die aan Israël worden toegeschreven. Volgens de minister heeft Israël „vrijwel de hele Iraanse infrastructuur” in Syrië geraakt. „Als het regent in Israël, zal het overstromen in Iran”, dreigde Lieberman.

Wapengekletter past in patroon

Hoe nu verder? Vooral de houding van Rusland is in dit geval relevant voor het verdere verloop. Netanyahu was woensdag op bezoek in Moskou. Er wordt van uitgegaan dat hij de Russische president Vladimir Poetin op de hoogte heeft gebracht van het voornemen Iraanse doelen aan te vallen. De Russische minister Sergej Lavrov (Buitenlandse Zaken) sprak donderdag op een persconferentie van een „zeer zorgelijke situatie” en riep beide partijen op tot dialoog. Rusland, een sterke bondgenoot van Iran maar ook voor goede banden met Israël, is allerminst gebaat bij verdere escalatie in de regio, niet het minst vanwege oplopende militaire kosten (in Syrië) en de leegrakende schatkist.

Al lijkt het meer dan ooit oorlog te worden tussen de twee aartsvijanden, de acties van afgelopen nacht wijken niet wezenlijk af van het pad dat ze al jaren volgen: Iran doet iets dreigends in Syrië of Libanon – zonder Israël daadwerkelijk in gevaar te brengen - en Israël grijpt de gelegenheid aan om stevig op te treden tegen Iran. Het gaat steeds een stapje verder en de middelen worden steeds iets zwaarder, maar het lijkt erop dat beide landen voorlopig hun punt weer even hebben gemaakt.