EU zoekt naar antwoord op sancties VS

Handelsbelangen

De Europese hoop op lucratieve handel met Iran vervliegt. In tijden van America First is het nu aan de EU om zijn economische belangen te verdedigen.

Iraanse parlementariërs verbranden een papieren Amerikaanse vlag nadat president Trump aankondigde zich terug te trekken uit het nucleaire akkoord met Iran. Foto AP

Was de schade voor Europa in het eerste jaar van het presidentschap van Donald Trump misschien nog te overzien, nu ligt dat anders. Binnen korte tijd heeft Trump met zijn America First-beleid de Europese economische belangen geschaad. Eerst met de aankondiging, in maart, van invoerheffingen op staal en aluminium. En daarna met zijn besluit, afgelopen dinsdag, om uit het nucleaire akkoord met Iran te stappen. Daarmee raakt Trump behalve Iran ook Europa.

Juist de Europese Unie hoopte uit die Iran-deal economische munt te slaan, niet in de laatste plaats de ondertekenaars Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Airbus, Siemens, PSA Peugeot-Citroën, Renault, Volkswagen, sloten ze de afgelopen tweeënhalf jaar miljoenen- of miljardencontracten in Iran. Dat kon omdat in 2015 de economische sancties tegen Iran – een land met ruim tachtig miljoen inwoners en een relatief hoog opgeleide bevolking – werden opgeschort.

Trumps besluit betekent dat die sancties aan Amerikaanse zijde weer terugkomen. Dat de EU vasthoudt aan de nucleaire deal met Iran, en geen nieuwe sancties wil, betekent allerminst dat Europese bedrijven die zakendoen met het land vrijuit gaan. Tot verbijstering van Duitse politici twitterde de net beëdigde Amerikaanse ambassadeur in Berlijn, Richard Grenell, dinsdagavond: „Duitse bedrijven die zakendoen met Iran moeten hun activiteiten onmiddellijk terugschroeven”.

Dat Europa niet immuun is voor Amerikaanse Iran-sancties komt door de lange arm van de Amerikaanse justitie. Europese bedrijven die grote transacties doen in Amerikaanse dollars, die Amerikaanse banken gebruiken, of die anderszins zaken doen in de VS, kunnen strafbaar zijn. Een bedrijf uit dat een beetje internationaal opereert, voldoet algauw aan één of meer van deze criteria. En dan dreigen enorme boetes. Vanwege het overtreden van eerdere sancties tegen onder meer Iran schikte de Franse bank BNP Paribas in 2015 met de Amerikaanse justitie voor 8,9 miljard dollar (7,5 miljard euro).

Nederlandse handel

Bedrijven die actief zijn in Iran moesten sowieso al op hun tellen passen – de Amerikanen hadden niet al hun economische sancties opgeschort – maar nu lijkt de hoop op lucratieve handel met Iran helemaal vervlogen. Voor handelsland Nederland is dat ook slecht nieuws. De Nederlandse export naar Iran nam tussen 2015 en 2017 duidelijk toe, van 455 miljoen euro in 2015 naar ruim 1 miljard euro in 2017. De laatste tijd vonden de meerdere Nederlandse handelsmissies naar Iran plaats. Laatst ging er een delegatie tuinbouwbedrijven, onder leiding van Loek Hermans, voorzitter van brancheclub Topsector T&U. Nederlandse bedrijven waren al terughoudend met praten over hun plannen in Iran en zijn dat, sinds dinsdag, des te meer. Nieuwe deals met Iran zijn voor de Amerikaanse autoriteiten direct strafbaar. Bestaande activiteiten moeten in drie tot zes maanden worden beëindigd.

Opties voor EU

Wat kan de EU nu doen? Trumps besluit kan niet helemaal onverwacht komen, maar een Europees antwoord ligt niet direct klaar. De Duitse krant Frankfurter Allgemeine oppert de mogelijkheid van Europese schadevergoedingen voor bedrijven die worden geraakt door Amerikaanse sancties. Maar onduidelijk is wie die moet gaan betalen. De Franse staatsinvesteringsbank Bpifrance verstrekt exportleningen in euro’s – om het Amerikaanse dollarprobleem te omzeilen – maar onduidelijk is of bijvoorbeeld Airbus daarmee is geholpen. Airbus, dat in 2016 nog een contract met Iran sloot ter waarde van 16 miljard euro, betrekt zijn onderdelen deels van Amerikaanse bedrijven en lijkt sancties dus lastig te kunnen ontlopen.

Hoe reageert Europa op Trumps besluit en wat betekent het Amerikaanse besluit voor Iran? Lees ook het vragenstuk over het nucleair akkoord

Volgens persbureau Reuters wordt in Brussel opnieuw gekeken naar een instrument dat de Europese handel met Cuba veilig stelde toen de Amerikanen in 1996 hun handelsembargo tegen het land aanscherpten. Het gaat om het ‘blokkeerstatuut’, waarmee de EU de eigen bedrijven juridisch kan beschermen tegen buitenlandse sancties. De dreiging daarmee zou er mede voor hebben gezorgd dat president Clinton toentertijd Europese bedrijven uitsloot van de Cuba-sancties. Bruno Le Maire, de Franse minister van Economische Zaken, wil nu ook zo’n uitzondering op de Amerikaanse Iran-sancties.

Zo is Europa wéér de vragende partij in Washington. Want ook op Trumps staalheffingen wil de EU een uitzondering. Op 1 juni loopt een tijdelijke vrijstelling af van de EU op deze heffingen. Voorlopig wijst niets erop dat Trump de uitzonering definitief wil maken. De transatlantische kloof wordt snel dieper.

    • Mark Beunderman