Trump treft behalve Iran ook Europa

Sancties De Europese hoop op lucratieve handel met Iran vervliegt. De transatlantische kloof wordt steeds dieper.

Iraanse parlementariërs verbranden een papieren Amerikaanse vlag nadat president Trump aankondigde zich terug te trekken uit het nucleaire akkoord met Iran. Foto AP

Duidelijker kan de boodschap niet zijn: ook Europa zal worden getroffen door de nieuw in te voeren Amerikaanse sancties tegen Iran. „Duitse bedrijven die zakendoen met Iran moeten hun activiteiten onmiddellijk terugschroeven”, twitterde de Amerikaanse ambassadeur in Berlijn, Richard Grenell, dinsdagavond.

Twitter avatar RichardGrenell Richard Grenell As @realDonaldTrump said, US sanctions will target critical sectors of Iran’s economy. German companies doing business in Iran should wind down operations immediately.

Grenell, die net deze week was beëdigd, verduidelijkte in een volgende tweet dat hij „exact dezelfde taal” had gebruikt als het Witte Huis in de uitleg van het besluit van president Donald Trump, om uit het nucleaire akkoord met Iran te stappen. Niettemin viel de tweet, van de nieuwe ambassadeur van een hechte bondgenoot, rauw op het dak van Duitse politici en ondernemers.

Trumps besluit betekent dat economische sancties tegen Iran die in 2015 waren opgeschort, nu aan Amerikaanse zijde weer terugkomen. Dat de Europese Unie vasthoudt aan de nucleaire deal met Iran, en geen nieuwe sancties wil, betekent allerminst dat Europese bedrijven die zakendoen met het land vrijuit gaan.

Lange Amerikaanse arm

Integendeel. De arm van de Amerikaanse justitie is lang. Europese bedrijven die grote transacties doen in Amerikaanse dollars, die Amerikaanse banken gebruiken, of die anderszins zaken doen in de VS, zullen strafbaar zijn als ze de heringevoerde Amerikaanse sancties tegen Iran schenden. Bijvoorbeeld, een bedrijf uit Nederland dat een beetje internationaal opereert, voldoet algauw aan één of meer van deze kenmerken.

Dat Amerikaanse straf een reëel scenario is, weet bijvoorbeeld de Franse bank BNP Paribas. Vanwege het overtreden van eerdere sancties tegen onder meer Iran schikte de bank in 2015 met de Amerikaanse justitie voor een bedrag van 8,9 miljard dollar (7,5 miljard euro).

Trump raakt kortom behalve Iran ook Europa.

Vooral Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, de Europese ondertekenaars van de nucleaire deal, hoopten juist uit de Irandeal economische munt te slaan. Airbus, Siemens, PSA Peugeot-Citroën, Renault, allemaal tekenden ze de afgelopen tweeënhalf jaar miljoenen- of miljardencontracten in Iran.

De Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Angela Merkel hadden deze belangen laatst, bij hun bezoeken aan Washington, zeker in het achterhoofd toen ze Trump vergeefs probeerden te overtuigen het Iran-akkoord niet op te geven.

Hoe reageert Europa op Trumps besluit en wat betekent het Amerikaanse besluit voor Iran? Lees ook het vragenstuk over het nucleair akkoord

Iran lonkte

Europese bedrijven hadden al voorzichtig geproefd aan het prille, geliberaliseerde handelsregime. De export vanuit de EU naar Iran steeg tussen 2015 en 2017 van 6,5 naar 10,8 miljard euro. De Nederlandse uitvoer naar Iran nam eveneens toe, van 455 miljoen euro in 2015 naar ruim 1 miljard euro in 2017. Dat zijn nog relatief kleine bedragen, maar de potentie van Iran, een land met ruim 80 miljoen deels hoogopgeleide inwoners, lijkt groot.

Niet voor niets vonden recentelijk meerdere Nederlandse handelsmissies plaats. Laatst ging een delegatie tuinbouwbedrijven naar Iran, onder leiding van Loek Hermans, voorzitter van brancheclub Topsector T&U. Eind juni staat een ‘fact-findingmissie’ voor ondernemers gepland onder leiding van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Nederlandse bedrijven waren al terughoudend met praten over hun plannen in Iran en zijn dat, sinds dinsdag, des te meer. Nieuwe deals met Iran zijn voor de Amerikaanse autoriteiten direct strafbaar. Bestaande activiteiten moeten in een periode tussen drie en zes maanden worden beëindigd.

De vraag rijst of er nog iets van de deals van de laatste jaren te redden is. De Duitse werkgeversorganisatie DIHK verklaarde woensdag dat het nu aan de Duitse regering en aan de EU is „ om de Europese handel met Iran te beschermen en om het verloren vertrouwen weer goed te maken”.

Maar de vraag is wat de EU kan doen. Een bedrijf als Airbus, dat in december 2016 nog een contract met Iran sloot voor de verkoop van honderd vliegtuigen ter waarde van 16 miljard euro, betrekt zijn onderdelen deels van Amerikaanse bedrijven en lijkt sancties dus lastig te kunnen ontlopen.

EU vragende partij

Bruno Le Maire, de Franse minister van Economische Zaken, zei woensdag aan te sturen op uitzonderingen voor Europese bedrijven op nieuwe Amerikaanse sancties. Zo is Europa wéér de vragende partij in Washington. Want ook op een ander terrein vraagt de EU om een uitzondering op Amerikaans beleid. Op 1 juni loopt een vrijstelling af van de EU op de Amerikaanse importheffingen op aluminium en staal. Voorlopig wijst niets erop dat Trump deze vrijstelling definitief wil maken.

De transatlantische kloof wordt snel dieper. Optimisten die dachten dat er onder Trump weinig zou veranderen aan de Europees-Amerikaanse betrekkingen, komen bedrogen uit.

De vraag of de EU erin slaagt nog een deel van de handelsrelatie met Iran te redden, is ook van levensbelang voor het nucleaire akkoord zelf. Het Iraanse belang bij de deal is grotendeels economisch. Als dat wegvalt, zal het voor president Hassan Rouhani, onder wiens leiding het akkoord werd gesloten, alleen maar moeilijker zijn de deal te verdedigen. Zo ligt één van de grootste veiligheidsvraagstukken van deze tijd – krijgt Iran een atoomwapen? – op het bord van Europa.

Lees ook de analyse: Waarom stapt Trump uit het Iran-akkoord?
    • Mark Beunderman