Hoe gevaarlijk is Afghanistan eigenlijk?

Afghanistan Nederland stuurt extra militairen naar Afghanistan voor trainingsdoeleinden. Ondertussen verslechtert daar de veiligheidssituatie en worden de strijdgroepen meedogenlozer.

Vermeende Talibaan-leden groeten op 16 juni 2018 burgers in Afghanistan als teken van goede wil tijdens een driedaags staakt-het-vuren in Afghanistan. Foto EPA

Vrijdag maakte het kabinet bekend de missie in Afghanistan uit te breiden. En op verzoek van de NAVO en Afghanistan wordt de Nederlandse missie voor een langere periode verlengd: tot 2021.

  1. Wat gaat Nederland doen?

    Er komen zestig extra militairen, commando’s, die een eenheid van de Afghaanse ‘special forces’ in Mazar-e-Sharif gaan trainen en begeleiden, samen met Duitsland. „Onze special forces behoren tot de beste van de wereld”, zei premier Mark Rutte. Nederland stuurt ook zes politieadviseurs naar de NAVO-missie in Kabul.

  2. Een veiligheidsfunctionaris inspecteert de plek waar een bomaanslag is gepleegd in Jalalabad.
    Foto Ghulamullah Habibi/EPA

  3. Wat deed Nederland al in Afghanistan?

    Nederlandse militairen helpen sinds 2002 mee aan de veiligheid in Afghanistan. Ze werkten vooral in de provincie Uruzgan en later in Kunduz. Sinds 1 januari 2015 zijn honderd Nederlandse militairen actief in Afghanistan, voor de NAVO-missie Resolute Support. Zij adviseren hoger Afghaans politie- en militair kader bij het opzetten van een veiligheidsapparaat. Hoe rekruteer je manschappen? Hoe leid je mensen op? Hoe zorg je voor materieel? Dat soort zaken.

    NRC ging vorig jaar mee met een bezoek aan Nederlandse militairen: ‘De Nederlanders van de vergeten missie’

    De missie is tot nog toe „zeker zinvol” geweest, liet Rutte vrijdag weten. „En niet alleen voor Afghanistan, ook voor ons. Stabiliteit in de regio is in ons belang.” Nu moet „stap voor stap” de verantwoordelijkheid over het Afghaanse veiligheidsapparaat worden overgedragen aan de mensen ter plekke, aldus de premier.

  4. Wordt Afghanistan veiliger?

    Iedere week worden in Afghanistan door aanslagen talloze mensen gedood of gewond. Steeds vaker worden burgers daarbij het slachtoffer. In de eerste vier maanden van 2018 lag het aantal doden en gewonden door aanslagen en militaire aanvallen dat dagelijks valt hoger dan in de eerste vier maanden van 2017. Het Pajhwok Afghan News, dat dagelijks de cijfers bijhoudt over slachtoffers die er in Afghanistan door de oorlogssituatie vallen, stelt dat er een toename is van 13 procent. Volgens de VN zijn er in 2017 minstens 10.453 burgers gedood of gewond geraakt, dat is dus bijna 30 burgers per dag. Dat aantal is volgens de VN het hoogste sinds 2009 (in dat jaar werd begonnen met tellen).

    In 2017 lagen de pieken van het aantal slachtoffers in de maanden mei, juli en augustus. Afghanistan is, volgens de Global Peace Index, na Syrië het gewelddadigste land ter wereld. De burgerdoden vallen niet alleen door de aanslagen, ook de toegenomen luchtaanvallen zijn hier debet aan. Volgens de VN zijn er door luchtaanvallen van het Afghaanse leger in de maand april alleen al 30 kinderen omgekomen.

  5. Afghaans meisje (2) kijkt naar een foto van haar vader, een van de slachtoffers van een bomaanslag in Kabul op 22 april.
    Foto Wakil Kohsar/AFP

  6. Wie plegen de aanslagen?

    Volgens de VN was de Talibaan vorig jaar verantwoordelijk voor 42 procent van alle aanslagen waar burgers bij omkwamen en IS-gelieerde groepen voor 10 procent. 13 procent niet nader te bepalen anti-regeringsgroepen, 20 procent leger en militaire politie. De rest is moeilijk te bepalen.

    De Talibaan heeft de afgelopen twee jaar haar aanvallen in grote stedelijke gebieden geïntensiveerd met de bedoeling de Afghaanse regering en buitenlandse militaire bases te treffen. Ondertussen maken ze daarbij steeds meer slachtoffers die niets met de regering of met internationale troepen te maken hebben, stelt Human Rights Watch (HRW), in het vorige maand verschenen rapport No Safe Place.

    Ook het Afghaanse leger en de troepen van de VS hebben hun activiteiten opgeschroefd in gebieden waar de Talibaan in opkomst was, zo meldt HRW. Ook IS pleegt aanslagen, onder andere op moskeeën en culturele centra.

  7. Op welke doelen richten ze zich?

    De Talibaan richtte zich zelden op shi’ieten, maar juist meer op de politie, strijdkrachten en de buitenlandse troepen, waarbij het niet uitmaakt of de VN-militairen er voor trainingsdoeleinden zijn of een vechtmissie hebben. Ook aan de overheid gelieerde gebouwen, zoals registratiekantoren, zijn doelwit. Ze richten zich op doelen met een duidelijk nationaal belang.

    „Het probleem is daarbij dat er steeds meer grenzen worden overschreden. Waar vroeger scholen of bepaalde publieksruimtes nog werden gerespecteerd, is dat nu niet meer het geval”, zegt Patricia Gossman, die namens HRW het rapport schreef over Afghanistan.

    IS-gelieerde groepen – die sinds 2015 steeds actiever zijn geworden in Afghanistan – richten zich meer op cultuur en religie. Ze hebben geen ambities voor Afghanistan als politieke eenheid, aldus Gossman, want IS denkt niet in nationale termen. IS mikt nog steeds op de vestiging van een kalifaat, dat zich zou moeten uitstrekken over Iran, Centraal-Azië, Afghanistan en Pakistan.

    En dat heeft de aard van de aanslagen nog grimmiger gemaakt. „Een aanslag op een moskee of een bloedbank was voorheen ongekend. Maar morele grenzen worden steeds makkelijker overschreden, niet alleen door IS, maar ook door de Talibaan en de Afghaanse overheid zegt Gossman.

  8. Hoe reageert de bevolking?

    De bevolking voelt zich gevangen, constateert HRW. Burgers kunnen nergens heen, het aantal Afghanen dat het land weet uit te komen is sinds 2015 afgenomen. Er is veel frustratie over fraude, corruptie en over de intern verdeelde regering.

    Dat vertaalt zich niet in steun aan de Talibaan, maar de hoop die er na 2001 was, is na de verkiezingen van 2014 steeds verder de grond ingeboord. Volgens Gossman komt dat onder meer omdat de VN hun taak niet hebben afgemaakt.

    Ook merkt ze op dat de kloof tussen de bevolking en de hoge functionarissen, die achter hoge muren zitten en in auto’s met kogelvrij glas rondrijden en relatief veiliger zijn dan de gewone bevolking, steeds pijnlijker zichtbaar wordt. En dat zet kwaad bloed.

  9. Een familielid van een slachtoffer treurt na een zelfmoordaanslag bij een verkiezingskantoor in Kabul op 22 april. Foto Rahmat Gul/AP

  10. Wat is het risico voor de Nederlandse militairen?

    Als het er veilig was, zouden wij er niet naartoe hoeven, is het adagium onder militairen. Afghanistan is nog steeds een gevaarlijk land, voor de eigen bevolking, voor Afghaanse politie en militairen en voor westerse troepen. Zij „blijven gewilde doelwitten” schrijft het kabinet in haar brief aan de Tweede Kamer.

    Tussen 2006 en 2010 kwamen 25 Nederlandse militairen om in Afghanistan, maar dat was toen Nederland een vechtmissie in de zuidelijke provincie Uruzgan leidde. In Noord-Afghanistan anno 2018 bestaat het gevaar uit „raketaanvallen, (zelfmoord)aanslagen, of insider attacks”, aldus het kabinet. Dat laatste zijn aanvallen van Afghaanse militairen en agenten tijdens hun training. Soms veroorzaakt door persoonlijke grieven, maar vaker worden deze toegeschreven aan infiltratie van de Talibaan.

    • Toef Jaeger
    • Barbara Rijlaarsdam