Rondom zijn huis krijg je uitzicht op Pirandello’s verhalen

Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waarop zij hun stempel drukten. Deze week Luigi Pirandello op Sicilië.

Middenop de zuidkust van Sicilië werd Luigi Pirandello (1867-1936) geboren, in een gele boerenvilla met koele kamers. Bovenop een rots kijkt het huis uit over de zee en over de streek die Caos heet. ‘Chaos’. Dat kan niet mooier voor de wieg van een van Europa’s goddelijkste schrijvers.

Maar helaas, zo is het niet. Caos is een verbastering van ‘Cavasu’, zoals de streek oorspronkelijk heette. Het is Siciliaans voor ‘broek’. En dat is wat je ziet, als je vanaf de zee omhoog kijkt naar de door een ravijn gespleten hoogvlakte: een grote broek. Waarmee Pirandello dus niet, zoals de goden, werd geboren uit chaos; hij kwam uit de broek van zijn vader. Oftewel: een grootse gedachte wordt vernaggeld tot een banaal feit – en dat is weer wel zo Pirandello als maar kan.

Luigi Pirandello was bestemd om zijn vader op te volgen als directeur van een zwavelmijn – hij vond het er verschrikkelijk en vluchtte naar Rome, getrouwd met de nicht die voor hem was uitgezocht. Zij zou chronisch paranoïde worden. Hij was maar met een ding bezig: schrijver zijn. Toneelstukken, romans, verhalen.

Maar nu dat geboortehuis op Sicilië. Het ligt aan de provinciale weg naar de stad Porto Empedocle, waar ik in de haven een banketbakker tedere bakseltjes zag serveren aan bootwerkers met smeerolie aan hun handen. Ze smeten ze bij drie of vier tegelijk in hun muil. Vindt u dat niet jammer, vroeg ik hem. Wel een beetje, zei hij. Maar het bakken was zijn grote liefde en die nam niemand hem af. Ik proefde zijn taartjes, de een nog mooier dan de andere en allemaal ongenadig lekker. Hun smaak werd gekruid door de teergeur die zijn pasticceria binnenwoei.

De stad Porto Empedocle, op Sicilië.

Pirandello’s ouders woonden daar, in Porto Empedocle. Omdat daar cholera heerste, werd hij drie kilometer verderop geboren, in het veilige buitenhuis van de ouders van zijn moeder, aan de rand van de hoogvlakte.

In 1943 werd het huis zwaar beschadigd bij de ontploffing van een wapendepot van Amerikaanse troepen die bezig waren vanuit Sicilië noordwaarts Italië te heroveren op Mussolini’s fascisten. In 1949 werd het huis officieel een monument. Nu is het allang een beroemde-mensen-geboortehuis, zoals er zovelen zijn. Met de verplichte vitrines vol foto’s, brieven, en documenten. Met de schilderijen en de prenten. Er zijn eerste drukken van Pirandello’s boeken te zien en de Biblioteca Luigi Pirandello is er gevestigd. Aardig, maar je moet naar buiten om mee te maken wat het Casa Natale di Luigi Pirandello de omweg waard maakt.

Buiten loopt een pad naar de eenzame pijnboom waar hij graag onder zat, schreef en nadacht. Pirandello wilde daar begraven worden, wat vijfentwintig jaar na zijn dood gebeurde: in 1961 is zijn urn er bijgezet. In 1997 werd de pijnboom geveld door een storm, de stronk is nu deel van het grafmonument. Maar het blijft een magische plek. Maar blijf daar niet. Doorkruis het uitgestrekte landschap van Caos rondom het huis, wandel daar met uitzicht op Pirandello’s verhalen.

Foto’s Shutterstock

En voor wie niet kan wachten en dat nu meteen wil zien, is er Kaos, de mooiste verfilming van Pirandello-verhalen die er bestaat. De makers, de gebroeders Taviani (broer Vittorio overleed vorige week), benadrukten Pirandello’s verbond met Caos. Met de dorpen, de bergen, de gortdroge vlaktes. Met de steenslagpaden, de keiige akkers, het witte puimsteenstrand.

Ik wil dat er aan Luigi Pirandello wordt gedacht. Toneelmakers, kom op. Breng Zes personages op zoek naar een auteur weer op de planken. En lezers, lees. Tracteer jezelf op Wijlen Mattia Pascal.

De trailer van Kaos, de mooiste verfilming van een Pirandello.

Casa Natale di Luigi Pirandello, Agrigento, Sicilië. Dagelijks 9-13u 14.30-19u. Zo 9-13u. Entree 4 euro p.p. Ook Pirandello’s huis in Rome kan, op afspraak, bezocht worden: Via Antonio Bosio 15. Ma-do: 9-15.30u, vrij: 11-19u. Entree gratis.
    • Joyce Roodnat