Zonder VS is er geen Iran-deal

Midden-Oosten

Als het akkoord met Iran wordt opgezegd, is de vraag hoe nucleaire installaties aan te pakken.

Kerncentrale bij de Iraanse havenstad Bushehr. Foto Majid Asgaripour/AP

De Amerikaanse president Donald Trump maakt deze dinsdagavond bekend of hij uit het nucleaire akkoord met Iran stapt of dat hij de doodsstrijd opnieuw met een aantal maanden verlengt.

Het akkoord blijft ook zonder de VS van kracht. Maar het zou een terugkeer van Amerikaanse sancties tegen Iran betekenen, en daarmee de bodem eronder wegslaan. Dat kan tot vertrek van Iran uit het akkoord leiden, en daarmee tot hervatting van het – tot dusverre vreedzame – Iraanse nucleaire programma.

De huidige situatie versterkt in Iran hoe dan ook de positie van de haviken rond opperste leider Khamenei, die de gematigde president Rouhani verwijten het nucleaire programma te hebben verkwanseld zonder dat Iran er iets voor heeft teruggekregen. Rouhani zelf verzekerde deze dinsdag dat Iran „met de wereld wil blijven samenwerken”.

Trump beschouwt de deal met Iran als „de slechtste overeenkomst ooit”. Met de grootst mogelijke tegenzin heeft hij de viermaandelijkse opschorting van Amerikaanse sancties tegen Iran ondertekend, een verplichting waarmee het Congres de president heeft opgezadeld om zijn eigen weerzin tegen het akkoord tot uiting te brengen.

Lees ook deze column van Carolien Roelants: Of Trump tekent of niet, Iran heeft niets aan nucleaire deal

„Wat denken jullie dat er gaat gebeuren met dat akkoord”, vroeg Trumps nieuwe advocaat, Rudy Giuliani, afgelopen weekeinde zijn gehoor op een anti-Iran-conferentie. Hij scheurde een papier doormidden en spuugde erop.

De pure feiten doen er eigenlijk niet toe. Iran heeft een belangrijk deel van zijn nucleaire installaties ontmanteld. Het is verplicht de scherpste controles van zijn nucleaire installaties toe te staan van alle lidstaten van het nucleaire Non-Proliferatie Akkoord. Het Internationaal Atoomenergie Agentschap, dat de controles uitvoert, zegt dat Iran zijn verplichtingen nakomt.

Maar de Amerikaanse president heeft het met name over wat niet in het akkoord staat: het „kwaadaardige” gedrag van Iran in zijn regio – lees: zijn steun voor het Syrische bewind, voor de Houthi-rebellen in Jemen en voor „terroristische groepen”, het Libanese Hezbollah – en zijn rakettenprogramma.

Slag voor Europa

Als Trump inderdaad uit het akkoord stapt, is dat een zware slag voor Europa dat er – net als Rusland en China – juist aan wil vasthouden, als het moet met een extra akkoord over de raketten ernaast. De Franse president Emmanuel Macron, de Duitse bondskanselier Angela Merkel en zojuist nog de Britse minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson zijn alle drie met dergelijke voorstellen naar Washington gereisd. Als Trump het akkoord schrapt, moet hij antwoord geven op de vraag „wat dan?”, zei Johnson in Trumps geliefde tv-programma Fox & Friends. „Zeggen we serieus dat we dan die nucleaire installaties gaan bombarderen?”

Trump heeft zich omringd met anti-Iran-ideologen – zoals zijn nieuwe Nationale veiligheidsadviseur John Bolton en de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo – die inderdaad aan dergelijke opties denken, en op langere termijn aan een omwenteling in Teheran. Zij worden gesteund door bondgenoten als de Israëlische premier Netanyahu die Iran als een existentiële bedreiging ziet en de militaire optie al jaren op tafel heeft liggen. Ook de Saoedische kroonprins, in feite de huidige sterke man, ziet Iran als de verpersoonlijking van het kwaad in de regio. In de VS – minister van Defensie Mattis – en in Israël zijn ook voorstanders van het akkoord. Maar evenmin als Europa lijken zij er op dit moment toe te doen.