Weinsteins schaduw hangt over filmfestival Cannes

Filmfestival Cannes Het eerste filmfestival in Cannes na de Weinstein-affaire begint dinsdagavond. Het festival, waar Weinstein koning was, probeert met moeite zich van zijn seksistische reputatie te ontdoen.

Voorzitter van de jury van filmfestival in Cannes, de Australische actrice Cate Blanchett, woensdag in Cannes. Foto Franck Robichon/EPA

Een vrouwenmars op de rode loper van Cannes zaterdag: honderd vrouwen marcheren dan onder leiding van juryvoorzitter Cate Blanchett naar de vertoning van Eva Hussons film Les filles du soleil, over Koerdische strijdsters die terugvechten na seksuele vernedering. Er is een hotline om seksuele intimidatie te melden, een flyer die officiële gasten inpepert dat daar in Frankrijk een boete van 3.000 tot 4.500 euro op staat: ‘verpest het feest niet!’.

Er is iets veranderd op het 71ste filmfestival van Cannes, de eerste post-Weinstein-jaargang. Een editie zo vol springstof dat festivaldirecteur Thierry Frémaux zich geroepen voelde maandag een speciale persconferentie te beleggen.

Netflix terug naar Cannes

Wat betreft Cannes’ oorlog met Netflix, dat op de valreep zijn films terugtrok, kon Frémaux een wapenstilstand melden. Cannes maakt zich op voor ‘een derde ronde’ nu Netflix-directeur Reed Hastings zegt fouten te hebben gemaakt en „absoluut” naar Cannes te willen terugkeren. Frémaux blijft bij zijn selfieverbod op de rode loper en probeerde de filmpers te sussen die films niet langer voor de galavoorstelling te zien krijgt – negatief getwitter zou de stemming daar vaak verzieken.

Maar bovenal hangt de schaduw van Harvey Weinstein over Cannes. Hij was volgens de Franse pers decennialang de ‘koning van La Croisette’, Cannes’ strandboulevard met palmen; vorig jaar ontving Weinstein nog namens regisseur Taylor Sheridan de prijs van de Un Certain Regard-competitie voor zijn film Wind River uit handen van juryvoorzitter Uma Thurman, die hem even later betichtte van seksuele intimidatie.

Weinstein had een bijzondere band met Cannes.

Terwijl Hollywood met zijn Oscarkandidaten naar de herfstfestivals van Venetië en Toronto uitweek, bleef Weinstein het festival trouw waar hij ooit Pulp Fiction, The Piano, La Vita è Bella en The Artist lanceerde.

Weinstein-verhalen komen los

Maar na zijn val in oktober 2017 kwamen ook in Cannes de verhalen los. Volgens personeel van luxe hotel Du Cap-Eden-Roc, waar hij in 1997 de 21-jarige Asia Argento zou hebben verkracht, en The Majestic, waar hij hof hield, en waar zijn bijnaam ‘Het Varken’ zou zijn geweest. Een praatgrage bron is Mickael Chemloul, Weinsteins chauffeur in Cannes tussen 2008 en 2013, die in verschillende Franse kranten zijn verhaal al deed en aan een boek zegt te werken. Hij vertelt onder meer dat de filmtycoon hem zou hebben mishandeld uit razernij omdat twee prostituees niet kwamen opdagen. Chemloul vertelt over huilende actrices en modellen, geforceerde seks op de achterbank en een bijna-doodmoment toen Weinsteins maagverkleining drie diners op rij niet kon verwerken.

Uiteraard ontkent Weinstein ook dit.

Maar wie het dagboek van festivaldirecteur Thierry Frémaux uit 2016, Sélection officielle, leest, beseft dat de directeur van Cannes uitstekend op de hoogte was van Weinsteins wangedrag. Op 21 maart 2015 beschrijft het een diner met de ‘flamboyante’ Weinstein. Onder al diens hosselen en dreigen voelt Frémaux „een grote behoefte om geliefd te zijn in Cannes”. Weinstein beschrijft hij als een combinatie van Harry Cohn -– de ‘autocratische producent’ -– en Fatty Arbuckle, de dikke komiek uit de stille film die in 1921 in opspraak raakte nadat een starlet was gestorven die hij met een colaflesje had gepenetreerd. Die laatste referentie is veelzeggend; je hoort Frémaux bijna zuchten bij de constatering dat „als het festival van Cannes zichzelf wil blijven, ook dit soort Amerikanen nodig zijn”.

Seksistische reputatie Cannes

In die zin is Cannes anno 2018 zichzelf niet langer: onder druk van #MeToo moet het festival nu echt iets doen aan zijn seksistische reputatie. Het ontbreken van vrouwelijke regisseurs in 2010 en 2012 veroorzaakte luid feministisch protest, waarop Cannes reageerde met een glamoureuze vrouwenpraatclub, Women in Motion. Die cosmetische operatie leed in 2015 schipbreuk toen Cannes dames van de rode loper stuurde omdat zij geen hoge hakken droegen.

Ook dit jaar klinkt er kritiek: slechts 3 van de 21 films in de hoofdcompetitie hebben een vrouwelijke regisseur, al nadert de sekseverhouding in bijprogramma Un Certain Regard 50/50. Volgens Frémaux, die positieve discriminatie afwijst, is er gewoon niet genoeg aanbod, maar, zo gaf hij maandag toe, bij gelijke geschiktheid is proportionaliteit voortaan wel een factor. Cannes maakt iets goed door een hoofdjury met een vrouwelijke meerderheid: naast voorzitter Cate Blanchett onder andere de actrices Kristen Stewart en Léa Seydoux, door Weinstein ooit ook belaagd.

Catherine Deneuve: preutsheid

Anderszijds heeft Cannes ook rekening te houden met een Franse anti-#MeToo-stroming: actrice Catherine Deneuve en honderd bekende Franse vrouwen publiceerden in januari een open brief waarin de campagne werd weggezet als een puriteins, Angelsaksisch preutsheidsoffensief. Een balanceeract is noodzaak.

Tot zover lijkt Cannes er aardig in te slagen het debat te verplaatsen door in de competitie, normaliter domein van oudere mannelijke ‘auteurs’, ruim baan te geven aan nieuwe namen en politieke dissidenten, zoals de Iraniër Jafar Panahi (Three Faces) en de Rus Kirill Serebrennikov (Leto). Ook wijst men graag op Rafiki van Wanuri Kahiu, een Keniaanse film in competitie die in zijn moederland verboden werd; het onderwerp is lesbische liefde.

Tekening Kamagurka

‘Een nacht met Harvey’

Tegelijk schrikt Cannes terug voor een harde breuk met zijn ‘heilige monsters’. Feministen zijn ongelukkig over de terugkeer van Lars von Trier, sinds 2011 persona non grata in Cannes vanwege onhandige Hitlergrappen, met seriemoordenaarsfilm The House that Jack Built. Ook Terry Gilliam (slotfilm The Man Who Killed Don Quixote) ligt moeilijk: hij noemde #MeToo onlangs een heksenjacht en stelde dat „een nacht met Harvey” de prijs was die een actrice nu eenmaal betaalde voor succes. Waarop actrice Ellen Barkin twitterde: „Mijn uit ervaring geboren advies: ga nooit alleen een lift in met Terry Gilliam.” Een andere vaste gast, Woody Allen, is niet welkom aan Le Croisette. In Amsterdam mompelde Frémaux in maart besmuikt dat zijn film Rainy Days in New York „niet op tijd klaar is” – al speelt het feit dat zelfs hoofdrolspeler Timothée Chalamet zich van Allen afkeert, daarbij wellicht een rol. Juryvoorzitter Cate Blanchett wordt er in 2018 liever niet aan herinnerd dat ze haar tweede Oscar in 2014 aan Allens film Blue Jasmine te danken heeft.

Correctie (08-05-18): In een eerdere versie van dit artikel werd de directeur van Netflix Reed Hasting genoemd. Dit moet Reed Hastings zijn. Daarnaast stond producent Harry Cohn, ‘de autocratische producent’, beschreven als een advocaat met ‘dirty tricks’. Dit is aangepast. Ook stond er abusievelijk vermeld dat het filmfestival woensdagavond begint. Dat moet deze dinsdagavond zijn.