Wat betekent dit voor Iran?

Qadr-H raket tentoongesteld op het Baharestandplein in Teheran, op 24 september 2017, met een portret van Irans hoogste leider, ayatollah Khamenei. Foto Vahid Salemi/AP

Het nucleaire akkoord met Iran blijft ook zonder de Verenigde Staten in principe van kracht. Maar de Amerikaanse terugtrekking brengt een terugkeer van de Amerikaanse sancties tegen Iran met zich mee en slaat daarmee de bodem onder het akkoord weg. Iran zou nu kunnen beslissen zelf uit het akkoord te stappen, wat tot een hervatting van het – tot dusverre vreedzame (aldus controle-instantie IAEA) – Iraanse nucleaire programma zou leiden.

In reactie op het besluit van Trump zei de Iraanse president Rouhani dinsdagavond echter dat er nu een „korte tijd” is om met de andere wereldmachten te onderhandelen om het akkoord overeind te houden. Hij doelde daarmee op de Europese Unie, Rusland en China. „Als we de doelen van het akkoord behalen in samenwerking met de andere partners, dan zal de deal gehandhaafd blijven. Door het akkoord te verlaten, hebben de VS officieel hun toewijding aan een internationaal verdrag ondermijnd”, zei Rouhani.

Lees ook: De belangrijkste vragen over de Iran-deal

De Iraanse president voegde eraan toe dat als de onderhandelingen mislukken Iran alsnog kan besluiten over te gaan tot „industriële verrijking zonder limiet”, wat zou kunnen duiden op de mogelijkheid alsnog een nucleair wapen te ontwikkelen. Rouhani zei dat Iran met een besluit daarover „enkele weken” wil wachten om het internationale overleg met de overgebleven partners in het akkoord een kans te geven.

Voor de interne politieke verhoudingen in Iran kan de Amerikaanse terugtrekking ook gevolgen hebben. Al voor Trumps besluit versterkte de onzekerheid over het voortbestaan van het akkoord de positie van de haviken rond opperste leider Khamenei. Zij verwijten de gematigde Rouhani het nucleaire programma te hebben verkwanseld zonder dat Iran er iets voor terugkreeg. De haviken zullen hun positie waarschijnlijk verder versterken.

Als Iran naast handhaving van het akkoord met andere wereldmachten kiest voor vergelding richting de VS dan zou het politiek en/of militair kunnen proberen de Amerikanen te raken. Dat kan op verschillende manieren, in verschillende landen. Iran steunt shi’itische facties in Irak. Het zou die groepen kunnen aanmoedigen verbaal of militair actie te ondernemen tegen de Amerikaanse troepen daar. Iran en zijn bondgenoten hebben zich sinds 2012 ook gemengd in het Syrische conflict. Het kan shi’itische milities in dat land aanzetten tot aanslagen tegen Israël of tegen Amerikaanse troepen die in Syrië vechten tegen Islamitische Staat.

Iran heeft het weliswaar nooit toegegeven, maar de VS en Saoedi-Arabië gaan ervan uit dat Iran de shi’itische Houthi-rebellen in Jemen steunt. Het land zou die steun verder kunnen opvoeren.

    • Wilmer Heck