Waarom stapt Trump uit het Iran-akkoord?

Nucleair akkoord

De VS stappen uit het akkoord omdat er „sluitend bewijs” is dat Iran zich niet aan afspraken hield. Hoe dun het bewijs volgens de rest van de internationale gemeenschap ook is, Trump greep het aan om het akkoord op te blazen.

Trump nadat hij het Amerikaanse vertrek uit de Iran-deal aankondigde. Foto AFP/Saul Loeb

Met het eenzijdig opzeggen van het nucleair akkoord tussen de Verenigde Staten, Iran en de internationale gemeenschap heeft Donald Trump zijn land verder in een isolement gebracht. Trump tekende dinsdag een decreet, waarmee hij een einde maakte aan de viermaandelijkse opschorting van Amerikaanse sancties tegen Iran. Dat betekent een einde aan het akkoord uit 2015, waarover jarenlang onderhandeld is.

Volgens Trump houdt Iran zich niet aan de afspraken uit het akkoord. „We hebben sluitend bewijs dat de belofte van Iran een leugen was.” Trump gaf geen details, maar verwees naar een presentatie van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, vorige week. Netanyahu, fel tegenstander van het akkoord, beschuldigde Iran ervan het atoomprogramma heimelijk voort te zetten. Hoe dun het bewijs volgens de rest van de internationale gemeenschap ook was, Trump greep het aan om het akkoord op te blazen. Israël en de VS trekken samen op.

Formeel is het akkoord niet ten einde. Amerika is maar een van de betrokken partijen, naast Iran, Frankrijk, Duitsland, Rusland, het Verenigd Koninkrijk en China. Maar Trump kondigde nieuwe sancties aan tegen Iran, „de zwaarst mogelijke”, en tegen alle landen die Iran zouden „helpen” met zijn „zoektocht naar nucleaire wapens”.

De stap is Trump ingegeven door twee factoren: een externe (zijn adviseurs) en een interne (zijn anti-Obama-instincten). Hij heeft zich de laatste maanden omringd met adviseurs die sterk anti-Iran zijn: minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo en Nationale Veiligheidsadviseur John Bolton. Zijn nieuwe juridisch adviseur Rudy Giuliani zei zaterdag voor de Iraans-Amerikaanse organisatie OIAC dat Trump „regime change” in Iran wil – een beladen term uit de neoconservatieve jaren van George W. Bush.

Trump zegt een nucleair akkoord op met Iran, terwijl hij zijn minister Pompeo naar Noord-Korea stuurt om een ánder nucleair akkoord te sluiten. Ook opvallend: Amerikanen staan juist achter het akkoord met Iran, volgens een peiling van CNN bijna tweederde van de bevolking. Het Republikeinse establishment is altijd mordicus tegen het akkoord geweest, Toen Trump hun presidentskandidaat werd, toonde hij evenwel weinig interesse in Iran. Hij had kritiek op het akkoord, maar zei er altijd bij dat hij het moest naleven.

Anti-Obama

Toch is Trumps stap minder inconsistent dan het lijkt. Hij is er sinds zijn aantreden primair op gericht de erfenis van zijn voorganger Barack Obama te af te breken. Obama’s regering sloot „slechte deals”, zegt Trump vaak. Hij zal betere sluiten, belooft hij, ook met Iran. Volgens Trump had Obama alle kansen om Iran het volledige atoomprogramma op te laten geven. Maar Obama sloot „een rampzalig akkoord”, aldus Trump: tegoeden van het Iraanse regime werden weer vrijgegeven. En een klein deel van de installaties om uranium te verrijken mocht openblijven.

De belangrijkste maatregelen uit Obama’s tijd heeft Trump geprobeerd te torpederen. Het gebeurde met het Klimaatakkoord van Parijs, waar Amerika in 2020 uit wil stappen. Het gebeurde met Obamacare, Amerika’s eerste verplichte zorgstelsel, al slaagde hij daar maar half in. Het gebeurde met handelsakkoord TPP en de dooi in de betrekkingen met Cuba. En het gebeurt nu met de Iran-deal. De provocateur en commentator Dinesh D’Souza, sterk pro-Trump, schetste het gevoel van wraak dinsdag in een tweet: „Arme egoïstische Obama! Dacht dat hij de beste schilder ter wereld was, en nu heeft Trump over zijn doek geschilderd.”

Wat opvalt: er is nooit een Plan B. Trump kwam niet met een alternatief voor Obamacare of ‘Parijs’, en evenmin nu met Iran. Trump zei dat hij nu met de internationale gemeenschap een „echte, blijvende” deal met Iran wil sluiten. Maar hij zei niet hoe, of aan welke voorwaarden Iran dan wel zou moeten voldoen. „Dit gaat Amerika veel veiliger maken”, zei Trump tijdens het tekenen van zijn decreet. Maar waarom of hoe, dat zei hij er niet bij.