Verpleeghuizen geven al geld uit – vraag is hoevéél

Verpleeghuiszorg Het kabinet trekt de komende jaren miljarden extra uit voor het verbeteren van de verpleeghuiszorg. Maar lukt het om extra personeel aan te trekken, of wordt het uitgegeven aan ‘technologische foefjes’?

Of het verpleeghuizen nu lukt om personeel aan te nemen of niet, het geld is in elk geval beschikbaar. Foto Roos Koole/ANP

Het was het meest concrete, als ook het meest omstreden bedrag tijdens de lange kabinetsformatie vorig jaar: de 2,1 miljard euro om de kwaliteit van de verpleeghuiszorg te verbeteren.

Concreet, omdat de opbouw van het bedrag voor de komende jaren vrij precies door Zorginstituut Nederland was vastgelegd. En omstreden omdat de miljardeninvestering vooral door de vórige bewindspersoon van Volksgezondheid – staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA) – was doorgedrukt. En nu waren de formerende partijen, zónder de PvdA, ineens aan deze grote budgettaire hap gebonden. Het zorgde tijdens de formatiebesprekingen voor de nodige spanningen en betekent voor de overheidsfinanciën aanmerkelijk minder ruimte dan men had gehoopt.

De 2,1 miljard was al door het vorige demissionaire kabinet op Prinsjesdag ingeboekt. Voor dit jaar is de eerste tranche van 577 miljoen beschikbaar voor de verpleegzorg. Nu 2018 ruim vier maanden oud is, is de vraag gerechtigd: wat is van dat bedrag al uitgegeven en waaraan?

Nieuwe mensen

„Ik moet helaas constateren dat ik weinig verbeteringen merk”, zegt Monique Kempff van NU ’91, een beroepsorganisatie voor verpleegkundigen. „Ik heb nog niemand horen zeggen: ik heb er drie leuke nieuwe collega’s bij.” Bestuurder Jurjen Sponselee van zorginstelling Het Spectrum in Dordrecht zegt dat hij voor zijn twee locaties al wel extra mensen heeft aangesteld. „Ongeveer dertig gastvrouwen en twee bewegingsagogen.” Het Spectrum heeft dit jaar 970.000 euro extra te besteden.

Het hangt er nogal vanaf wie je het vraagt, beaamt Carin Gaemers die twee jaar geleden samen met journalist Hugo Borst een alarmerend manifest schreef over de toestand in de ouderenzorg. „Het beeld is heel divers”, zegt Gaemers, die uit de hoek van de cliëntenraden komt. Verplegend personeel schetst een somberder beeld dan hun bestuurders, is ook haar indruk. Ze ziet nog een onderscheid. „Kleinere huizen zijn vaak al wel in staat om personeel te werven, grote zorginstellingen niet. Daar gebeurt nog niet zo heel erg veel.” 

Dat bestrijdt Ronald Schmidt, bestuurslid van de Amsterdamse zorginstelling Cordaan, een van de grootste in het land. „Wij hebben al 44 nieuwe mensen kunnen aannemen, vooral gastvrouwen. Daarnaast starten er dit jaar nog honderd zij-instromers. Dus we doen wel zeker wat met het extra geld.” Cordaan – omzet in 2016: 340 miljoen euro – heeft dit jaar 5 miljoen extra te besteden.

Wel erkennen alle betrokkenen dat de arbeidsmarkt lastig is: laag gekwalificeerde ‘zorgassistenten’ zijn nog wel te vinden, maar beter opgeleide verpleegkundigen en artsen zijn lastiger. Schmidt van Cordaan weet ook dat de arbeidsmarkt in een grote stad als Amsterdam met meerdere grote ziekenhuizen en andere verpleeginstellingen bijzonder lastig is. „De concurrentie is moordend.”

Of het nu lukt om personeel aan te nemen of niet, het geld is in elk geval beschikbaar. Het gros van de pot van 577 miljoen euro – 435 miljoen – is verwerkt in de verpleeghuistarieven. Dat betekent dat de zorgkantoren meer betalen voor de zorg die zij namens de verzekeraars bij zorginstellingen inkopen. „De tarieven zijn met ruim 5 procent verhoogd”, aldus een woordvoerder van minister Hugo de Jonge (CDA). Daarmee hebben de verpleeghuizen „de financiële armslag gekregen die nodig is om extra personeel aan te trekken”. Maar of dat dan meteen door alle verpleeghuizen ook is gedaan, is lastig vast te stellen. Voor het ministerie is het nog te vroeg om een overzicht te geven.

Een vorige maand verschenen publicatie van Actiz, de branchevereniging van zorginstellingen, schetst een positief beeld. Er is wel degelijk geld uitgegeven aan extra personeel. Uit interviews met 45 zorgbestuurders trekt een scala aan nieuwe collega’s voorbij: „huiskamerbegeleiders”, „handen aan het bed”, „gastvrouwen”, „facilitair assistenten”. De meesten daarvan worden ingezet om de bewoners in de gezamenlijke leefruimten extra aandacht te geven. Denk aan: spelletjes doen, koffie drinken – en ook: aardappels schillen.

Veel bestuurders zeggen ook te willen investeren in technologische faciliteiten die het werk voor het personeel verlicht en de aandacht voor bewoners moet vergroten zoals slimme sensoren op slaapkamers en tovertafels met neurologisch verantwoorde spelletjes voor dementerenden.

Robotica en domotica

Monique Kempff (NU ’91) vreest dat zorginstellingen aandringen op dit soort zogenoemde robotica en domotica omdat die gemakkelijker zijn in te kopen dan extra personeel is aan te stellen. Ze vindt dat een zorgwekkende ontwikkeling. „Er bestaan geen machines die een wasbeurt kunnen geven. Er zijn altijd mensen nodig.”

Minister De Jonge vindt eveneens dat zorginstellingen niet te veel prioriteit aan technologische foefjes moeten geven. Het geld – zíjn geld – is echt vooral bestemd voor meer medewerkers. Kort vóór de publicatie van Actiz formuleerde De Jonge voor volgend jaar een aantal harde voorwaarden voor de besteding van de extra middelen. Het extra geld verdubbelt in 2019 van 577 miljoen naar 1,2 miljard. Eén van die voorwaarden is dat 85 procent van het geld bedoeld is voor extra personeel. „Maximaal 15 procent” mogen de instellingen aan andere investeringen besteden.

Uit de cijfers van VWS blijkt dat de invoering van het nieuwe zorgkader voor de verpleeghuiszorg in de eerste jaren veel overheadkosten met zich meebrengt. Een kwart van de totale investering van 577 miljoen gaat dit jaar op aan ‘transitiekosten, uitvoeringskosten en implementatiekosten’. Het extra budget voor de verpleegzorg zal in vier flinke stappen oplopen van 435 miljoen dit jaar tot 2,1 miljard na 2021. Dan zullen er uiteindelijk 70.000 extra mensen in de verpleegzorg werkzaam moeten zijn. Een sector die vorig jaar volgens brancheorganisatie Actiz nog met een tekort van 10.000 mensen kampte. Volgens het ministerie van VWS zullen er dit jaar al wel 7.000 banen bijkomen.