Trump trekt zich terug uit nucleair akkoord met Iran

Het akkoord werd in 2015 gesloten om het nucleaire programma van Iran aan banden te leggen. Trump was vanaf het begin een tegenstander van de deal.

President Donald Trump houdt een document omhoog waarin staat dat er weer sancties tegen Iran worden ingesteld. Foto Saul Loeb / AFP

De Verenigde Staten trekken zich terug uit de nucleaire deal met Iran. Dat heeft president Donald Trump dinsdag bekendgemaakt tijdens een persconferentie. Eerder meldden The New York Times en persbureau AP op basis van bronnen dat het land uit het akkoord stapt.

Trump zei dat hij Teheran “economische sancties van het hoogste niveau” oplegt. De president dreigde ook landen die zaken doen met Iran met strafmaatregelen te treffen. “Iran is de grootste staatssponsor van terrorisme ter wereld”, zei de president. Trump stelde dat Iran terreurgroepen als Hezbollah, de Talibaan en Al-Qaida steunt en dat het land de afgelopen jaren “honderden Amerikaanse militairen heeft gedood”.

Trump noemde de deal “gebrekkig in de kern” en bekritiseerde dat de beperkingen die op nucleair gebied werden opgelegd aan Teheran te zwak waren. De president noemde het “een enorme fictie” dat “een moorddadig regime alleen een vreedzaam nucleair programma” zou hebben. Trump zei dat door Israël vrijgegeven documenten “sluitend bewijs” hadden gegeven dat Iran zijn beloften niet nakwam.

Volgens Trump werkt Teheran aan raketten met kernkoppen:

“Als ik deze deal intact laat, komt er snel een nucleaire wapenwedloop in het Midden-Oosten. Dan wil iedereen kernwapen zodra Iran er één heeft.”

Lees ook dit opiniestuk van Philip Stephens: Trump beloont bezit van kernwapens

Reactie Iran

De Iraanse staatstelevisie veroordeelde Trumps besluit na de persconferentie als “illegaal en onrechtvaardig”. Volgens de staatsmedia ondermijnt de beslissing internationale afspraken.

President Hassan Rouhani zei dat de Amerikanen nooit hun verplichtingen uit het akkoord zijn nagekomen. Hij zei dat Teheran onderdeel wil blijven van een nucleair akkoord.

Wel heeft Rouhani zijn minister van Buitenlandse Zaken de opdracht gegeven om opnieuw te gaan onderhandelen met de vijf overige landen over het voortzetten van de deal. Als die gesprekken niets opleveren zal Iran “de komende weken meer dan voorheen” uranium gaan verrijken, zo zei Rouhani. Met hoogverrijkt uranium kan Teheran een atoombom fabriceren.

De Franse president Emmanuel Macron zei dat Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk de keuze van Trump betreuren. Volgens die landen komt het systeem dat moet voorkomen dat Iran kernwapens krijgt in het geding. De EU-topdiplomaat Federica Mogherini zei dat ze verwacht dat de overige vijf landen die in 2015 het akkoord sloten zich aan de afspraken zullen blijven houden.

Twitter avatar EmmanuelMacron Emmanuel Macron France, Germany, and the UK regret the U.S. decision to leave the JCPOA. The nuclear non-proliferation regime is at stake.
Twitter avatar eucopresident Donald Tusk Policies of @realDonaldTrump on #IranDeal and trade will meet a united European approach. EU leaders will tackle both issues at the summit in Sofia next week.

Rusland liet weten “teleurgesteld, maar niet verrast” te zijn. Volgens Moskou zorgt het besluit ervoor dat pogingen om tot een akkoord te komen om het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma te ontmantelen nu minder kansrijk zijn. Secretaris-generaal van de Verenigde Naties António Guterres zei “zeer bezorgd” te zijn door de beslissing en riep alle andere deelnemende landen op zich te blijven houden aan het akkoord.

Minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) liet dinsdagavond weten dat het besluit van Trump “slecht nieuws voor de Europese en Nederlandse veiligheid” is. Hij wil snel met de VS en binnen Europa praten “om een nieuw pad uit te stippelen en aan een oplossing te werken”. Ook SP, GroenLinks en D66 lieten zich afkeurend uit. De PVV reageerde dinsdag op Twitter als enige partij uit de Kamer positief op Trumps besluit.

Trump kwam aan het einde van de conferentie met een verrassing. De president liet weten dat minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo momenteel op weg is naar Noord-Korea. Daar spreekt Pompeo met Noord-Koreaanse hoogwaardigheidsbekleders om de top tussen Trump en Kim Jong-un voor te bereiden. Ook daar zal gesproken worden over kernwapens. Nationaal Veiligheidsadviseur John Bolton zei dinsdag dat Trumps besluit een signaal afgeeft aan Noord-Korea dat “een onvolwaardig akkoord niet zal worden geaccepteerd”.

Akkoord

Het nucleaire akkoord werd in 2015 gesloten tussen Iran enerzijds en de VS, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Rusland en China anderzijds. Afgesproken werd dat het nucleaire programma van Iran louter civiele doelen zou dienen. Om te bewijzen dat er niet toch aan een atoombom werd gewerkt, moest Teheran 98 procent van haar voorraad verrijkt uranium opgeven en tweederde van haar centrifuges stilleggen.

Ook moest Iran inspecteurs van het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) toelaten die moesten controleren of het land zich aan de afspraken hield. Dat is volgens IAEA steeds het geval geweest. De overige vijf ondertekenaars van de deal zijn voorstander van het in stand houden van het akkoord.

Sancties

In ruil hiervoor werden westerse sancties tegen Iran gefaseerd afgeschaft. Nu de VS zich terugtrekken uit het akkoord, zal Washington op termijn weer strafmaatregelen opleggen aan Iran. De Amerikanen zijn zelfs van plan aanvullende sancties op te leggen die voor het sluiten van de deal nog niet van kracht waren.

Dat kan ertoe leiden dat Teheran zich geheel of gedeeltelijk terugtrekt uit het akkoord. De overige vijf ondertekenaars zullen er alles aan doen om de deal te redden, desnoods zonder Amerikaanse steun. Eerder op de dag lieten Parijs, Londen en Berlijn weten nog vierkant achter het akkoord te staan.

Hoewel Trump al ruim een jaar president is, heeft hij telkens het akkoord met Iran intact gelaten. Nu was voor de Republikein de maat vol. Waarom? 17 vragen over de nucleaire deal met Iran

Kritiek

Evengoed heeft Trump van het begin af aan kritiek gehad op het akkoord, dat hij geregeld heeft beschimpt als “de slechtste deal aller tijden”. De Amerikaanse president denkt dat Iran zich niet aan de afspraken houdt, dat de looptijd van de deal te kort is en dat de belangrijkste dreigingen die van het shi’itische land uitgaan niet worden gesmoord met het huidige akkoord. Zo steunt Iran president Assad in Syrië, terreurbeweging Hezbollah in Libanon en de Houthi-rebellen in Jemen. Ook heeft Teheran de afgelopen jaren meerdere raketproeven uitgevoerd.

Trump krijgt bijval in zijn kritiek van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, tevens van meet af aan fel tegen de deal gekant. Volgens Netanyahu heeft Iran gelogen over zijn atoomprogramma en wordt stiekem wel degelijk gewerkt aan een kernwapen. Netanyahu zei dinsdag na de persconferentie dat hij “het besluit van Trump zeer waardeert”. Ook Saoedi-Arabië zei achter het besluit van Trump te staan.

Twitter avatar netanyahu Benjamin Netanyahu Thank you President Trump for your bold decision and your commitment to prevent Iran from ever getting nuclear weapons. @realDonaldTrump https://t.co/F8lldwqhID
Lees ook deze column van Carolien Roelants: Of Trump tekent of niet, Iran heeft niets aan nucleaire deal

De Europese Unie, Rusland en China stellen juist dat het akkoord voorkomt dat Iran een atoombom ontwikkelt. Volgens voorstanders van de deal zorgt het sneuvelen van het akkoord er alleen maar voor dat de Iraanse dreiging groter wordt.

De Turkse minister van Economische Zaken Nihat Zeybecki zei dinsdag dat Ankara gewoon doorgaat met het drijven van handel met Iran, ondanks Amerikaanse dreigementen om ook handelspartners met sancties te treffen. “Wij gaan hiervoor tegenover niemand verantwoording afleggen”, aldus Zeybecki. President Recep Tayyip Erdogan zei dat Trumps terugtrekking “grote instabiliteit en nieuwe conflicten” zal veroorzaken.

Kritiek

Voormalig buitenlandbeleidsadviseur Ben Rhodes, een van de architecten van het nucleaire akkoord namens de Amerikaanse president Barack Obama, reageerde kritisch op Trumps besluit. Volgens Rhodes blaast Trump een deal waar jaren aan gewerkt en over gesproken is in één keer op zonder de consequenties hiervan te overzien:

Twitter avatar brhodes Ben Rhodes It took five years of diplomacy to build the sanctions regime and two years of diplomacy to reach a Deal. Trump is blowing that up with no understanding of what’s actually in the Deal, no plan for what comes next, and no support from our closest European allies, Russia or China. https://t.co/59c3uQtKI5

Oud-president Barack Obama, onder wiens leiding de deal tot stand kwam, liet dinsdag ook van zich horen. In een lijvige Facebookpost schrijft Obama dat de opzegging “een ernstige fout” is die de “mondiale geloofwaardigheid van Amerika zal doen eroderen”:

De Israëlische regering zei verdachte Iraanse militaire bewegingen te hebben opgemerkt in Syrië. Hierop beval Israël dat schuilkelders op de Golanhoogten in gereedheid worden gebracht. De Golanhoogten zijn een stuk Syrisch land langs de grens met Israël dat sinds de Zesdaagse Oorlog van 1967 door het Israëlische leger is bezet.

Twitter avatar LTCJonathan Jonathan Conricus The IDF has detected irregular Iranian activity in Syria and is preparing the civilian population on the Golan Heights accordingly, as well as defensive systems. Any aggression against Israel will be met with a severe response.
    • Casper van der Veen