President wil in belang van Italië ‘neutraal’ kabinet

Formatie muurvast

Om een politiek vacuüm te voorkomen wil president Mattarella een ‘neutraal’ kabinet. Twee grote partijen eisen nieuwe verkiezingen.

In de politieke patstelling twee maanden na de verkiezingen zijn twee leidende partijen in Italië ongekend hard in conflict gekomen met president Mattarella.

Nadat ook een derde ronde consultaties maandag zonder zicht op een oplossing bleef, pleitte Mattarella voor een ‘neutraal’ kabinet om te voorkomen dat het politieke vacuüm Italië internationaal schade toebrengt.

Als de politieke instabiliteit ertoe leidt dat het land meer rente moet betalen op zijn schuld van 2.312 miljard euro, zou dat een enorme aanslag op de overheidsfinanciën betekenen – en wordt Italië nog meer een zorgenkind binnen de eurozone.

De Lega en de Vijfsterrenbeweging, de twee winnaars van de verkiezingen op 4 maart, gaan niet mee in die redenering. Zij willen vóór of in de zomer opnieuw gaan stemmen.

Dat ze zo stellig het voorstel van Mattarella afwijzen, is ongekend. Deze partijen „gaan er met gestrekt been in”, schreef La Repubblica dinsdagmorgen.

Hoewel Italië een reputatie heeft van politieke instabiliteit, is het sinds de oorlog niet gebeurd dat er zo snel na verkiezingen opnieuw wordt gestemd. Ook is er nooit eerder in de zomer gestemd, uit angst voor een lage opkomst.

Twee verkenningspogingen, van vertegenwoordigers van de Lega en van de Vijfsterrenbeweging, hebben vorige maand niets opgeleverd. Door veto’s over en weer zit de politiek muurvast. Van veel kanten wordt verwacht dat Mattarella nu eerst iemand zal vragen om te proberen een wat hij noemt „neutrale regering” te vormen. Die zou tot maximaal december aan moeten blijven en moeten garanderen dat Italië een sluitende begroting heeft.

Lega en Vijfsterren wijzen dat bij voorbaat af. Wat Mattarella een neutrale regering noemt, is in feite een zakenkabinet zoals in 2011, zeggen zij. Toen nam een kabinet onder leiding van econoom Mario Monti een reeks ingrijpende bezuinigingsmaatregelen. De pensioenhervorming die toen is ingevoerd, willen Lega en Vijfsterren weer ongedaan maken.

De Lega en de Vijfsterrenbeweging hebben ieder op hun manier gepleit voor radicale veranderingen. De Vijfsterrenbeweging is met bijna 33 procent de grootste, maar zij heeft geen bondgenoot kunnen vinden. Zij zou wel met de Lega willen regeren, maar legaleider Matteo Salvini wil, vooralsnog, niet breken met mediamagnaat Silvio Berlusconi.

Salvini zit met Berlusconi in een rechtse alliantie die bij de verkiezingen 37 procent van de stemmen kreeg. Hij lijkt erop te gokken dat nieuwe verkiezingen de Lega versterken en Forza Italia verzwakken. Berlusconi zou daardoor zijn bezwaren tegen Di Maio moeten opgeven – hij vreest dat de Vijfsterren zijn dominante media-imperium zullen aanpakken. Salvini heeft in de afgelopen weken zijn strategie vaak afgestemd met Di Maio.

Een meerderheid van de centrum-linkse Democratische Partij, ondanks haar verlies nog altijd goed voor 19 procent, wil noch met rechts noch met de Vijfsterren regeren. Net als Berlusconi voelt zij wel voor een politiek-neutraal kabinet, omdat dat tijd geeft om de wonden te likken.

    • Marc Leijendekker