Recensie

Het geheugen is geen dossierkast waar je zomaar uit kunt putten

Sciencefiction ‘Marjorie Prime’ is net als de vorige film van Michael Almereyda een nietsontziende bijdrage aan het debat over hoe we met de waarheid omgaan.

Lois Smith en Jon Hamm als Marjorie en het hologram van Walter in ‘Marjorie Prime’.

Stiekem is Michael Almereyda (1959) een van de interessantere onafhankelijke filmmakers die er op dit moment in Amerika rondlopen. Dat hij te veel onder de radar blijft komt helaas doordat zijn films meer interessant dan spectaculair zijn. Altijd net iets te zachtaardig, beschaafd en cerebraal om enorm op te vallen. Zijn Experimenter (2015) over de beruchte gehoorzaamheidsexperimenten met elektrische schokken door sociaal psycholoog Stanley Milgram gaf een relevante kijk op vragen rondom de betrouwbaarheid van feiten en geheugen in onze post-truth-tijden.

Het geheugen is ook het hoofdthema van Marjorie Prime, naar het gelijknamige toneelstuk van Jordan Harrison uit 2014. Het was niet eens nodig om van dit Kammerspiel iets anders te maken dan de eindeloze ‘uncanny’ conversaties tussen de tachtigjarige dementerende Marjorie, haar dochter en schoonzoon, en het interactieve hologram van haar overleden echtgenoot Walter. Zo hypnotiserend zijn ze. Je hebt al gauw door dat je bijna niemand kunt vertrouwen in deze ogenschijnlijk zachtaardige wereld.

In de nabije toekomst waarin Marjorie Prime zich afspeelt kan van iedere overledene een ‘prime’ of holografische artificiële intelligentie worden gemaakt. De film is slimmer dan willekeurig welke aflevering van tv-serie Black Mirror, die zich met dezelfde soort vragen bezighoudt, en doet ondanks zijn bescheiden middelen in het verdubbelen van zijn werkelijkheden denken aan Christopher Nolans droomfilm Inception.

Harrison en Almereyda lieten zich inspireren door de theorieën van psycholoog en pedagoog William James, die stelde dat het geheugen geen bron of dossierkast is waaruit je kunt putten als je iets nodig hebt. Maar dat je je eigenlijk de herinnering herinnert van de vorige keer dat je je iets herinnerde.

Maar Marjorie Prime is zoveel meer. Een vertaling van het idee dat we „voortleven in de herinnering van anderen”. En hoe we dat kunnen manipuleren. Hoe we de waarheid kunnen liegen. Hoe fascinerend de onbetrouwbare getuige kan zijn. Onder het geluid van de zee dat in de film de eindeloze wederkeer van herinneringen symboliseert, schuilt een traumatische en gewelddadige onderstroom. Als je je bedenkt dat James ook zei dat herinneren eigenlijk de kunst van het denken is, dan levert Marjorie Prime net als Experimenter een tamelijk nietsontziende bijdrage aan het filosofische debat over hoe we anno nu met de waarheid omgaan.

    • Dana Linssen