opinie

    • Menno Tamminga

Kijk, onverantwoord ondernemen doe je zo

Gaat het alleen om het geld? Of speelt er meer in de loonstrijd bij twee ‘oranje gevoel’-bedrijven? In Parijs ruimt bestuursvoorzitter Jean-Marc Janaillac van Air France-KLM per 15 mei het veld. Het personeel van Air France heeft in meerderheid (55 procent) zijn loonvoorstel afgewezen. Janaillac deed wat hij had beloofd: vertrekken bij een ‘nee’. Activisten wonnen. Een deel van het personeel staakt al twee weken voor meer loon. Dat kost kapitalen.

Bij Air France willen de wérknemers meer loon, bij Unilever krijgt de tóp meer loon. Het Franse conflict heeft het karakter van een klassieke loonstrijd: vakbonden versus bedrijfsleiding. Wie kan de meeste macht ontplooien om extra loon te incasseren of dat juist tegen te houden? Tussenstand: vakbonden 2 - Air France 0.

Lees ook: Crisis Air France-KLM verscherpt na vertrek van topman Janaillac

Maar hoe moet je de strijd bij Unilever dan zien?

De Unilever-aandeelhouders steunden vorige week in meerderheid de verhogingen voor directievoorzitter Paul Polman en financieel directeur Graeme Pitkethly. Polmans vaste salaris en zijn te behalen bonus stijgen. Vanwege zijn Brits-Nederlandse nationaliteit vergadert Unilever op twee plaatsen. In Londen stemden beleggers met bijna 36 procent van de aandelen tegen, in Rotterdam 27 procent. Dat kwam in de buurt van een motie van afkeuring.

In confrontaties over topbeloningen, trekken namelijk niet de voorstemmers, maar de opposanten de aandacht. Op de meeste vergaderingen van beursgenoteerde bedrijven krijgen bijna alle agendapunten 98 à 99 procent stemmen vóór. Als commissarissen bang zijn voor een nederlaag, dan trekken ze het voorstel gewoon terug.

Bij Unilever tekent zich een ongewone loonstrijd af tussen beleggers en topmanagers, tussen kapitaalbeheerders en bedrijfsleiding. Misschien is dat wel de ‘moderne’ loonstrijd. Daarbij gaat het niet om de extra kosten, zoals bij een klassiek loonconflict met alle werknemers. Want die paar miljoen extra voor Polman nekken de winst van Unilever niet. Beleggers zit een optelsom van ongenoegens dwars. Over het opgeven van de Britse nationaliteit. Over het mogelijk verdwijnen uit de toonaangevende Engelse beursgraadmeter. Over de hoogte van de beloning zelf en de onbeheersbaarheid daarvan. Dan is het een poging van beleggers om meer macht te ontplooien tegenover de commissarissen die de beloning vaststellen en om de top te disciplineren.

De conflicten zijn een sterk staaltje maatschappelijk onverantwoord ondernemen. Wie, zoals Janaillac, ook is ingehuurd om de gespannen relaties met vakbonden en werknemers te normaliseren, kan beter iets anders verzinnen dan escalatie en een persoonlijke strijd zoeken.

Wie, zoals Polman, de onderneming ziet als katalysator van duurzaamheid en maatschappelijke verheffing, kan het beter niet laten aankomen op ruzie over de hoogte van z’n (toch best aangename) inkomen. Daar wreekt zich dat Unilever de hoogte van de beloning niet ziet als bouwsteen van maatschappelijk verantwoord ondernemen. „Je krijgt geen goede bestuurders als je iedereen dezelfde beloning geeft als een theeplukker”, zei Polman in 2012 op de vraag van de Volkskrant hoe duurzaam zijn beloning van (toen) 5,8 miljoen euro was. Vorig jaar was het 11,6 miljoen.

Air France-KLM en Unilever hebben nog iets gemeen. Ze organiseren hun eigen kwetsbaarheid. De Fransen nodigen klanten uit om een concurrent te kiezen en ondergraven hun continuïteit. Unilevers conflict legt ongenoegen bloot bij een kwart à een derde van z’n aandeelhouders. Dat is een uitnodiging aan activistische beleggers om tegen Polman te stoken.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.
    • Menno Tamminga