Hezbollah komt versterkt uit verkiezingen Libanon

Libanon De verkiezingen van zondag waren in de eerste plaats een afstraffing van premier Hariri. Zijn aanhangers lijken teleurgesteld over concessies aan Hezbollah en bleven deels thuis.

Een aanhanger van Hezbollah in het Libanese Marjayoun. Foto Reuters/Aziz Taher

Er zijn twee manieren om naar de Libanese verkiezingen te kijken. Door de ogen van de regionale politiek, en door de ogen van die Libanezen die een einde willen maken aan een sektarisch, patriarchaal en corrupt systeem dat er maar niet in slaagt de problemen van het land op te lossen.

In de eerste analyse zijn de parlementsverkiezingen van zondag – de eerste sinds 2009 – gewonnen door Hezbollah, de sh’itische partij én gewapende groepering die gesteund wordt door Iran. De grote verliezer is premier Saad Hariri, een sunniet die lange tijd de steun van Saoedi-Arabië heeft genoten.

Burgeractivisten die het systeem op de schop willen nemen, hoopten op een herhaling van de lokale verkiezingen van 2016, toen de lijst Beirut Madinati (‘Beiroet mijn stad’) bijna de meerderheid behaalde in de hoofdstad met een programma dat de nadruk legde op milieu en erfgoed.

Maar het ziet ernaar uit dat van de lijst Koullouna Watani (‘Wij zijn de natie’), die gelijkenissen vertoont met het lokale Beirut Madinati, maar één kandidaat verkozen is: Paula Yacoubian, een tv-journaliste. Het nieuws dat ook de bekende schrijfster Joumana Haddad was verkozen, werd later tegengesproken. Haar aanhangers eisen een hertelling.

Als veel media maandag kopten dat Hezbollah de meerderheid heeft binnengehaald, is dat wel te kort door de bocht. Het Libanese systeem laat niet toe dat één partij, of één sekte, de meerderheid behaalt. Volgens het quota-systeem gaat de helft van de zetels (64) altijd naar de christenen, de andere helft naar de moslims.

De shi’ieten en sunnieten hebben elk recht op 27 zetels. Hezbollah heeft volgens officieuze cijfers 13 van de 27 shi’itische zetels gewonnen. Maar die cijfers vertellen maar een deel van het verhaal.

Regeringen van nationale eenheid

„Hezbollah heeft geen meerderheid nodig”, zegt Emile Hokayem van het International Institute for Strategic Studies. „Het heeft er altijd de voorkeur aan gegeven om zijn positie veilig te stellen via samenwerking met anderen.”

Libanon wordt sinds 2009 bestuurd door opeenvolgende regeringen van nationale eenheid. Hezbollah heeft daarbinnen altijd een machtspositie gehad dankzij de steun van de grootste christelijke partij, de Vrije Patriottische Beweging van president Michel Aoun. Dat wil zeggen dat Hezbollah elke discussie over het afstaan van zijn wapens kan vetoën.

De verkiezingen van zondag waren in de eerste plaats een afstraffing van premier Hariri: zijn Toekomstpartij valt terug van 34 op 21 zetels. En heel symbolisch: Hariri verloor van Hezbollah in Beirut I – een district dat normaal altijd naar de Toekomstpartij gaat. Dat wil niet zeggen dat Hariri’s aanhangers voor Hezbollah hebben gestemd, zegt Hokayem. „Zij hebben Hariri afgestraft door thuis te blijven.” De opkomst kwam niet boven de 49 procent uit.

Hariri kwam vorig jaar in het nieuws met zijn ontslag via een tv-toespraak vanuit Saoedi-Arabië. Het vermoeden was toen dat hij onder Saoedische dwang had gehandeld. Uiteindelijk keerde Hariri toch terug naar Libanon, en ging hij door als premier.

Aanvankelijk leek Hariri versterkt uit dat avontuur te komen: zijn selfies met wereldleiders deden de ronde op sociale media. Maar die populariteit bleek slechts schijn. „Zijn aanhangers zijn teleurgesteld over de concessies die hij heeft gedaan aan Hezbollah en president Aoun”, zegt Hokayem.

Lees ook: Saad Hariri, leider van Libanon tegen wil en dank, over de terugkeer van Hariri uit Saoedi-Arabië

Hariri mogelijk weer premier

Toch is de kans groot dat Hariri straks opnieuw premier wordt, en niet alleen omdat de premier volgens de wet altijd een sunniet moet zijn. Met een zwakke premier, en een eveneens verzwakte coalitiepartner – Aouns partij kreeg binnen het christelijke kamp klappen van de rechtse Lebanese Forces – zal Hezbollah nog makkelijker zijn stempel kunnen drukken op het beleid.

Israël had maandag de rekening al opgemaakt. „Hezbollah = Libanon”, schreef Onderwijsminister Naftali Bennett op Twitter, „en Israël zal voortaan geen onderscheid meer maken tussen de Libanese staat en Hezbollah”.

De verkiezingen komen op een cruciaal moment voor de regio. Dinsdagavond zal president Trump naar verwachting uit de Iraanse nucleaire deal stappen, een beslissing die verreikende gevolgen kan hebben. Zondag zijn er ook verkiezingen in Irak, waar door Iran gesteunde shi’itische milities hun overwinning op IS willen vertalen in politieke invloed.

Update (22.09 uur): Trump kondigde maandag aan dinsdag zijn besluit over de Iran-deal bekend te zullen maken.