Catalanen wezen terreur van de ETA af

Strijd om autonomie Baskische en Catalaanse separatisten volgden ieder hun eigen weg. De ETA, nu opgeheven, kreeg weinig steun in Catalonië.

Een gemeentewerker in Bilbao verwijderde afgelopen zaterdag graffiti met de tekst ‘ETA bedankt’. Foto Vincent West / Reuters

Met de bloedige aanslag op supermarkt Hipercor, waarbij op 19 juni 1987 in Barcelona 21 doden vielen, verspeelde de ETA vrijwel al haar krediet in Catalonië. De Catalanen zagen in dat dood en verderf tot niets leidden. Met de aanslag kwam indirect een einde aan de Catalaanse verzetsgroep Terra Lliure (Vrij Land), die ook een gewapende strijd voor ogen had. Oprichter Fredi Bentanachs zegt nu: „De ETA heeft ingezien dat geweld geen oplossing biedt en er rest dus niets anders dan opheffing. Je kunt beter een politiek gevecht voeren dan een gewapend conflict.”

Basken en Catalanen hebben de voorbije decennia ieder op eigen wijze voor afscheiding van Spanje gevochten. De Baskische terreurbeweging ETA maakte in een halve eeuw ruim achthonderd doden. Op 4 mei kwam er een einde aan de ‘verloren strijd’. Talloze moorden zijn nog niet opgelost en er zitten nog 288 etarras vast. Het Baskisch separatisme zet zich voort via de politiek.

De Catalaanse separatisten probeerden op democratische wijze hun doel te bereiken. Onder leiding van ‘president’ Carles Puigdemont riepen ze op 27 oktober vorig jaar de onafhankelijke republiek Catalonië uit. De conservatieve regering van Mariano Rajoy maakte met de grondwet in de hand een einde aan dat proces. Betrokken politici zitten nu vast of zijn zoals Puigdemont gevlucht. Het verdeelde Catalonië is nu stuurloos.

Volgens de Catalaanse historicus Arnau Gonzàlez i Vilalta zijn de twee regio’s niet zomaar met elkaar te vergelijken. „Vanaf de negentiende eeuw zijn er grote verschillen te zien tussen Basken en Catalanen. De Basken zijn van oudsher op cultureel, economisch en politiek gebied veel beter geïntegreerd in Spanje, terwijl de Catalanen zich meer afzetten en strijden voor hun eigen taal en cultuur”, legt hij uit. „Voor de staat waren niet de Basken het grote gevaar, maar Catalanismo dat veranderde in separatisme.”

Toen de ETA tien jaar na haar oprichting een gewapende strijd tegen het regime van Francisco Franco begon, in 1968, keken de Catalanen van grote afstand toe. Zoals ze tijdens de burgeroorlog (1936-1939) ook niet op effectieve wijze de handen ineen sloegen tegen hun gezamenlijke vijand. Volgens Gonzàlez i Vilalta valt echter niet te ontkennen dat in grote delen van Spanje, waaronder Catalonië, een feestje werd gevierd toen de ETA op 20 december 1973 een dodelijke aanslag pleegde op admiraal Luis Carrero Blanco, de beoogde opvolger van Franco.

Twee jaar later stierf de dictatuur van Franco een stille dood. Zowel de Baskische regio als Catalonië kreeg vergaande autonomie, met onderwijs in eigen taal en een apart politiekorps. De Basken mogen bovendien als enige regio zelf belasting blijven innen. Toch zet de ETA haar strijd als ‘bevrijdingsleger’ voort, terwijl de Catalanen via politieke deals meer autonomie proberen af te dwingen.

De ETA spiegelt zich aan de IRA in Noord-Ierland en probeert met aanslagen de democratie klappen toe te brengen, terwijl de separatisten in Catalonië van een zwijgende minderheid op geraffineerde wijze een meerderheid proberen te maken. Alleen een kleine groep Catalaanse radicalen denkt dat geweld meer oplevert.

Het is de tijd dat Bentanachs in Catalonië aan zijn eigen gewapende strijd wil beginnen. Bij het oprichten van Terra Lliure krijgt hij naar eigen zeggen hulp van de ETA, maar de twee organisaties onderhielden verder geen banden. „Wij hebben nooit de intentie gehad anderen te doden”, stelt Bentanachs veertig jaar later. „Het spijt ons dat er in september 1987 toch een vrouw bij een aanslag in Borjas Blancas is overleden.”

Een paar maanden eerder had de ETA er in Barcelona al met één verwoestende klap voor gezorgd dat de Catalanen iedere sympathie voor de Baskische strijd verloren. Catalaanse separatisten kozen de pacifistische weg, maar ‘Madrid’ is in beide gevallen onvermurwbaar. Over onafhankelijkheid valt niet te praten, noch met terroristen noch met separatisten.