‘Jij hebt onze levens verwoest!’

Televisieprogramma

In een Iraaks tv-programma gaat een presentator wekelijks op stap met een veroordeelde terrorist.

Elke vrijdag stemmen miljoenen Iraakse tv-kijkers af op een wel heel bijzondere vorm van „reality tv”. De uitzending In de klauwen van de wet op staatszender Al-Iraqia is een soort Opsporing Verzocht maar dan over terrorisme. En wat alleen in Irak zou kunnen: de terroristen spelen zichzelf in de reconstructie van hun aanslagen.

Presentator Ahmed Hassan, 36, kreeg het idee voor het programma in 2013. „Er waren bijna dagelijks terreuraanslagen. Ik wilde laten zien hoe de veiligheidsdiensten te werk gingen bij het opsporen van terroristen. Maar ik wilde meer dan alleen interviews. Ik wilde laten zien hoe het er echt aan toeging.”

In de meeste landen zou het verzoek zijn weggelachen: of wij even op stap mogen met een ter dood veroordeelde terrorist? Niet in Irak.

„Wij hebben een akkoord met de Hoge Rechterlijke Raad,” zegt Hassan. „Eerst interviewen wij de terroristen. Vervolgens leggen wij het dossier voor aan de raad. Als zij akkoord gaan krijgen wij de gevangene mee onder politie-escorte, niet alleen vanwege ontsnappingsgevaar maar ook om de gevangene te beschermen tegen woedende burgers.”

Lees ook hoe NRC drie dagen doorbracht in de rechtbanken in Irak om te kijken hoe de berechting van IS-verdachten verloopt: Dus u hoort niet bij IS? Toch levenslang

Een recente reportage van France24 laat goed zien hoe dat in zijn werk gaat. Hassan is in Karrada, een van de meest geteisterde wijken in Bagdad. In 2016 kwamen hier bij één bomaanslag bijna 400 mensen om het leven.

„Tahseen,” vraagt Hassan, „kan jij ons vertellen hoe dat precies in zijn werk ging?”

„Wij krijgen de bomauto helemaal operationeel aangeleverd,” zegt de man in kanariegele gevangenisplunje.

Tahseen is de nom-de-guerre van een 26-jarige emir van IS die zijn betrokkenheid heeft bekend bij tientallen bomaanslagen in Bagdad. De straatinterviews worden afgewisseld met beelden van de feitelijke explosie, afkomstig van beveiligingscamera’s maar ook van de telefoon van de terrorist.

Een omstander roept: „Als jij niet door al die mensen was omringd, zou ik je opeten!” Van een dak roept iemand: „Jij lafaard. Jij hebt onze levens verwoest! Onze familie, onze kinderen, onze vrienden: ze zijn allemaal dood!” De tv-ploeg moet de wijk verlaten.

In de studio zegt Hassan dat alle gevangenen uit vrije wil meedoen aan het programma. „Er heeft nog niemand geweigerd.”

Mensenrechtenorganisaties zijn niet te spreken over het tv-programma. „Mensen krijgen het etiket IS opgeplakt in een land waar grote zorgen zijn over de rechtsgang”, zegt Belkis Wille van Human Rights Watch.

Een Iraakse advocaat, die om veiligheidsredenen zijn naam niet in de krant wil, heeft een klacht ingediend tegen Hassan. „Dit is een grove schending van de rechten van de beklaagde”, zegt de advocaat. „Stel dat zo iemand uiteindelijk toch onschuldig blijkt te zijn. Hij en zijn familie zullen voor altijd als terroristen worden gezien.”

Follow-up over wat er met de ‘gasten’ in het programma gebeurt, is er niet. Maar Irak voert regelmatig executies uit; vorige maand zijn nog 13 mensen opgehangen, waarvan elf op beschuldiging van terrorisme.

Presentator Hassan is optimistisch over de toekomst van Irak. „Ik stond lange tijd onder politiebescherming omdat er doodsbedreigingen tegen mij zijn geuit”, zegt hij. „Dat is nu niet meer nodig. ”

    • Gert Van Langendonck