Echt ontspannen is het niet op de Dam

Amsterdam

Ondanks de beveiliging klinkt geschreeuw om 19.55 uur. De man werd opgepakt. De twee minuten stilte verliepen in volmaakte rust.

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima leggen een krans bij het Nationale Monument op de Dam tijdens de nationale dodenherdenking. Foto Robin Utrecht/ANP

Herman Zondag (50) staat in zijn mooiste blauwe pak en zwarte schoenen samen met zijn schoonmoeder al om 19.00 uur midden op de Dam. Mooi kleden ziet hij als „eresaluut” aan degenen die in de Tweede Wereldoorlog streden voor onze vrijheid. Het is de eerste keer dat hij in Amsterdam de Nationale Dodenherdenking bijwoont. Hij ging wel eerder naar de Waalsdorpervlakte en naar de Grebbeberg, daar woont hij ook in de buurt.

Aangekondigde ordeverstoringen door mensen die lawaai wilden maken, hebben hem extra gemotiveerd om naar de hoofdstad te komen. „Krankzinnig. Ik kan me ontzettend boos maken over mensen die zoiets van plan zijn”, zegt Zondag. „Het toont een enorm gebrek aan respect. Dat soort schreeuwerds mogen voor mij uit het land worden gezet.”

Vijfhonderd agenten bewaken vrijdagavond Amsterdam. Dat zijn er niet meer dan voorgaande jaren, zegt de politiewoordvoerder. Wegen zijn afgezet met betonblokken. Op de herdenkingsplek zijn agenten, stil en met uniform, massaal aanwezig. Een bejaarde man die om 18.00 uur komt aanlopen in een hansopje en met een luier om en speen aan een ketting, krijgt te horen dat hij beter ergens anders kan gaan wandelen. Een vrouw met geblondeerd kroeshaar wordt staande gehouden. Waarom in godsnaam, vraagt ze een agente die haar identiteitskaart en tas controleert. „U riep: dit is het einde”, zegt de agente. De vrouw zegt dat ze alleen wilde zeggen dat de dienst in de Nieuwe Kerk voorbij was. „Ik had er plezier in, maar nu niet meer”, zegt de vrouw. Ze wordt weggestuurd.

De sfeer is niet echt ontspannen op de Dam. Franca Berkvens (64) uit Amsterdam valt de overvloedige bewaking op. Het is volgens haar minder druk dan anders. „Ik vind het heel bijzonder dat niemand wordt gefouilleerd.” Dinie Rietberg (78) is met de trein uit Enter in Overijssel gekomen om voor het eerst de herdenking op deze plek te bekijken. Ze ziet de bevrijding van 1945 nog voor zich. Canadese tanks die door Enter reden. Over mogelijke oproerkraaiers maakt ze zich geen zorgen. „Niet te veel aandacht aan besteden”, zegt ze.

‘Bij paniek ga ik naar de grond’

Twee jongens met petjes en capuchontruien met legerprints roken sigaretten en kijken naar het scherm, waar nu de Nederlandse vlag op wappert. „Herdenken is gewoon respect toch”, zegt Sebastiaan Salazar (17). „Het is een vanzelfsprekendheid”, zegt zijn neef Mauro Salazar (17). Eerlijk: ze waren onderweg naar de Bijenkorf om te winkelen toen ze op de mensenmassa stuitten. Waarom zijn ze niet gewoon om de menigte heen gelopen? „De Bijenkorf is dicht.” Mauro en Sebastiaan hebben niet gehoord over de aangekondigde lawaaidemonstratie, maar veel andere mensen praten er voorafgaand aan de stilte over met elkaar. „Als er paniek is, ga ik naar de grond”, zegt Jaap Ritsema (64) tegen zijn vrienden. Hij is voor de tiende keer bij de herdenking op de Dam. „Of ik ga achter die paal staan.” Ritsema was er ook toen in 2010 een verwarde man tijdens de herdenking schreeuwde en voor paniek zorgde – 63 mensen raakten gewond. Ritsema was de laatste jaren net weer wat minder op zijn hoede, maar toen werd de lawaaidemo aangekondigd.

„Als er nu iets gebeurt, ga je er al vanuit. Dan komt er geen paniek”, denkt Sem van Velden (24), die met zijn vriend Duncan Jansen (23) naar de Dam gekomen is. Voor hen heeft herdenken ook iets feestelijks: je viert dat er nu vrede is. De actievoerder die vorige week een lawaaiprotest aankondigde tijdens de twee minuten stilte, heeft het koppel wel aan het denken gezet. „We kunnen toch gewoon aandacht besteden aan álle slachtoffers?”

Ondanks alle bewaking en beveiliging begint om 19.55 uur midden op de Dam een man hard te schreeuwen. In een recordtijd wordt hij door acht agenten besprongen en langs Madame Tussaud afgevoerd. De twee minuten stilte verloopt in volmaakte rust.

Lees ook: Drie aanhoudingen bij Nationale Dodenherdenking
    • Marcel Haenen
    • Kim Bos