Waarom de Giro niet start in ‘West-Jeruzalem’

Giro-start Israël

In Jeruzalem begint vrijdag de Ronde van Italië. Drie etappes worden er in Israël verreden. Naast het sportieve belang kent de Giro een politieke context. Hoe de miljoenen van een Canadese vastgoedmagnaat een grote wielerronde buiten Europa brachten.

Renners van de Israel Cycling Academy, op 2 mei tijdens hun training bij kibboets Beit Guvrin. Menahem Kahana/AFP

Zondagmiddag 28 mei 2017, even voor vijf uur in Milaan. Een paar minuten nadat Tom Dumoulin de eerste Nederlandse Giro-winnaar in de geschiedenis is geworden, slaan Giro-baas Mauro Vegni en de Canadees-Israëlische zakenman Sylvan Adams de handen ineen in de bar van Museo del Novecento, terwijl ze vanaf het dak uitkijken op een vol en feestvierend Piazza del Duomo. Als de twee mannen mondeling overeen zijn gekomen dat de eerstvolgende Ronde van Italië voor het eerst buiten Europa zal starten, en wel in Israël, bestelt Vegni een fles wijn om het te vieren. Adams zegt een bedrag van tien miljoen euro toe, dat hij uit eigen zak betaalt. De Israëlische regering zal de beveiliging van La Grande Partenza bekostigen.

Sylvan Adams, vastgoedmagnaat en voormalig wereldkampioen veteranen op de wielerbaan, betaalde ook het overgrote deel van de operationele kosten, en hij liep alle ministeries in Israël en een aantal buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders af, tot paus Franciscus aan toe.

Toen hij het plan bij een kennismakingsetentje in de Giro van 2016 aan Vegni voorlegde, dacht die aan een grap. Adams was bloedserieus. Zijn idee om de Giro naar Israël te halen, maakt deel uit van een masterplan, met als doel de sportieve status van Israël te verhogen en het imago van zijn tweede thuisland op te vijzelen. De Canadese miljardair kwam twee jaar geleden met zijn Britse vrouw naar Israël en begon onmiddellijk te investeren. Hij richtte de Israel Cycling Academy op met als doel in 2020 Israëlische renners in de Tour de France te hebben. Deze zomer opent hij een instituut voor sporttechnologie voor 17 miljoen euro en hij laat in Tel Aviv een wielerbaan bouwen „de eerste in het Midden-Oosten op olympisch niveau”.

Tom Dumoulin, de winnaar van de Giro van vorig jaar, woensdag in een hotel in Jeruzalem. Foto Bas Czerwinski/ANP

Brein achter de Giro-start

Het brein achter de Giro-start is echter Ran Margaliot, een in 2012 gestopte wielerprof die in Europa nooit meedeed aan een wedstrijd op het hoogste niveau – het zegt iets over de gebrekkige wielercultuur in Israël. Na zijn loopbaan werd hij manager van de Israel Cycling Academy. Op dat moment was RCS, de organisator van de Giro, in gesprek met Japan over het hosten van de start. Dat bleek geen optie voor de internationale wielerunie UCI vanwege de lange reistijden. Israël kreeg wel concurrentie van Polen en Wales. Sylvan Adams werd erbij gehaald omdat er volgens hem „iemand nodig was die de visie en de guts had om het plan door te zetten”. Die ‘guts’ bestond uit een vrijwel onuitputtelijke zak met geld, geeft Adams toe. Hij kreeg Giro-baas Vegni op bezoek in Israël, en daarmee werd ‘de grap’ snel serieus.

Italië is allang niet meer groot genoeg voor de Giro, en Israël wil wat graag van dienst zijn om te bewijzen dat het een veilig en aantrekkelijk toeristenland is, schrijft Carolien Roelants Lees ook: Israël wint een ronde en de Palestijnen gaan onder de bus

De Israel Cycling Academy hielp bij het uitstippelen van het parcours, maar de Giro-organisatie had eigen afwegingen. Een heikel onderdeel was de tijdrit in Jeruzalem. Bij andere evenementen gaan de sporters de hele stad door, inclusief wijken in het oostelijke deel. Dat Oost-Jeruzalem door vrijwel de gehele internationale gemeenschap wordt beschouwd als bezet Palestijns gebied, laat de Jeruzalemse burgemeester Nir Barkat koud. „Natuurlijk is iedereen blij met een race door Jeruzalem. Er is geen Oost en West, alleen één verenigd Jeruzalem.”

De eerste drie etappes van de Giro d’Italia.

Langs de Palestijnse wijken

Daar denkt de UCI anders over. Het parcours werd zo gepland dat renners langs de Palestijnse wijken in de oude stad scheren, maar er niet doorheen gaan. ‘De UCI en de UEC (de Europese wielerunie, red.) zullen extreem oplettend zijn dat de race niet voor politieke doeleinden wordt gebruikt. De route mag onder geen beding inbreuk maken op het grondgebied van Oost-Jeruzalem’, schreef UCI-voorzitter David Lappartient op 13 februari terug aan een Italiaanse Europarlementariër, die had gevraagd de start te verleggen.

Daarmee bleek niet alles opgelost. In november 2017 verstuurden de Israëlische ministers van Toerisme en Sport een woedend persbericht: de Italiaanse organisatie had promotiemateriaal verspreid waarin de start werd aangekondigd in West-Jeruzalem. Als dat niet aangepast zou worden, zouden de Israëliërs hun steun intrekken. RCS wist niet hoe snel ze de „vergissing” moest herstellen. „Een individuele herrieschopper heeft dit gedaan”, zegt Sylvan Adams, „Iemand probeerde politiek te injecteren in een sportief evenement.”

Het is al een politiek evenement, vindt Mohammed Zaarour, een van de pioniers in de Palestijnse wielerwereld. „Er worden internationale journalisten op kosten van de organisatie naar Israël gehaald, terwijl veel Palestijnse journalisten Jeruzalem niet eens in mogen.” Palestijnse wielrenners filmden hoe ze op weg naar Jeruzalem werden tegengehouden bij een checkpoint. De Palestijnse afdeling van het Olympisch Comité stuurde een bezwaarbrief naar de UCI. Een antwoord bleef uit.

Iemand probeerde politiek te injecteren in een sportief evenement

Sylvan Adams

De race moet volgens Adams niet alleen laten zien hoe mooi en veilig het land is, maar ook dat Israël een „pluralistische democratie” is, „de enige democratie in het Midden-Oosten”. De minister van Strategie noemde de Giro-start in Israël een „geweldige prestatie die Israëls legitimiteit versterkt”. Ondanks die politieke uitspraken willen de organisatoren de mantra benadrukken dat dit „een sportief evenement is zonder politieke bijbedoelingen”.

Het protest is beperkt gebleven. Een Britse organisatie organiseert de komende dagen een alternatieve Giro op de Westelijke Jordaanoever, waarvoor zich acht Britse deelnemers hebben gemeld.

Er zijn geen Giro-renners die zich uitgesproken hebben tegen de start in Israël. Wel reisden sommigen met een zenuwachtig gevoel naar Jeruzalem. „Noem het opwinding”, zei Sunweb-renner Sam Oomen. Zijn kopman en titelverdediger Tom Dumoulin vond de start in Israël „een beetje spannend”.

Lees meer over grote favoriet Tom Dumoulin: ‘Bang zijn voor de druk helpt niet’

Teams uit Arabische landen

Ook teams uit Arabische landen, UAE Team Emirates en Bahrain Merida, staan op de startlijst. Bahrain Merida maakt opgetogen melding van de start „om de hoek”. Wel vertrok eind vorig jaar de enige moslimrenner van de Israel Cycling Academy, de Turk Ahmet Örken, omdat hij na het besluit van Trump om zijn ambassade naar Jeruzalem te verplaatsen te veel druk op hem en zijn familie voelde.

Ondanks de magere wielercultuur kreeg Adams de Israëlische overheid van hoog tot laag mee. Dat moest ook wel, want het is de grootste logistieke operatie ooit voor een evenement in Israël, met inzet van 6.000 politie-en beveiligingsmensen en de tijdelijke sluiting van het luchtruim. De logistieke operatie, uitgevoerd door Israëlisch productiebedrijf Comtec dat klanten heeft op de betwiste Golanhoogten, is van enorme omvang: na de finish in Eilat zondag worden 860 mensen en de fietsen naar Sicilië gevlogen, waar de Giro wordt hervat. De finish ligt in Rome, op zondag 27 mei.

Voor Sylvan Adams was het spannendste moment van de voorbije maanden een dreigende kabinetscrisis in Israël. „Dan had ik opnieuw moeten beginnen met iedereen overtuigen.” Bij premier Netanyahu hoefde hij alleen de 840 miljoen televisiekijkers te noemen. De premier stapte op de fiets om een promotiefilmpje op te nemen. Een sportevenement van deze omvang is ook een politiek project.

Bekijk hier het promotiefilmpje met Netanyahu:

Correctie (03-05-2018): In een eerdere versie van dit stuk stond dat de finish van de Giro d’Italia in Vaticaanstad ligt. Dat moet Rome zijn. Ook stond de naam van Ran Margaliot foutief gespeld als Ron Margaliot. Hierboven is dat aangepast.

    • Dennis Meinema
    • Jannie Schipper