Uitbannen is nooit gelukt

Duitsland

Duitsland voelt zich geroepen om Isräel te steunen en antisemitisme te bestrijden.

Voor Duitsland is het drama groter dan voor andere landen. Het drama én de schande, dat het land zich driekwart eeuw na de Shoah opnieuw moet afvragen of Joden wel veilig over straat kunnen wanneer ze als Jood herkenbaar zijn.

Adam Armush was niet de eerste die dat uitprobeerde, toen hij vorige maand besloot bij wijze van experiment met een keppeltje op door Berlijn te lopen. Soms gebeurt er niets, soms leidt het tot scheldpartijen of erger. Armush, geen Jood maar een Arabische Israëliër die in Duitsland studeert, werd eerst in het Arabisch door enkele jongemannen nageroepen en daarna door een van hen met zijn ceintuur afgeranseld. Hij had de tegenwoordigheid van geest zijn telefoon te pakken en de aanval te filmen. Toen het filmpje op sociale media werd gedeeld, leidde het incident tot ontzetting in het land. Daarbij speelde mee dat zich in de maanden ervoor in Duitsland een reeks antisemitische incidenten had voorgedaan.

Om te laten zien dat zij het probleem serieus neemt, had de regering-Merkel net een speciale regeringscommissaris voor het bestrijden en voorkomen van antisemitisme aangesteld. De voorzitter van de Centrale Raad voor de Joden in Duitsland, Josef Schuster, raadde Joden in grote steden die alleen over straat gaan het zichtbaar dragen van een keppeltje af. „In principe zou fier ervoor uitkomen de goede weg zijn”, zei hij, maar een baseballpet of andere hoofdbedekking dragen acht hij verstandiger.

Er is geen Duitse identiteit zonder Auschwitz, zei in 2015 de toenmalige Duitse president Gauck. Waarbij de naam van het vernietigingskamp staat voor de in omvang en uitvoering nog altijd nauwelijks te bevatten misdaad tegen de menselijkheid, waaraan Duitsland zich schuldig maakte met de systematische moord op de Europese Joden ten tijde van het nationaal-socialisme. Het huidige Duitsland ziet het tegen die achtergrond als zijn bijzondere verantwoordelijkheid Isräel te steunen en antisemitisme te bestrijden – uitbannen is nooit gelukt.

„Duitsers zijn trots op hun gedenkplaatsen. We zien onszelf als wereldkampioen herdenken”, zei Wenzel Michalski, hoofd van Human Rights Watch in Duitsland onlangs in gesprek met buitenlandse journalisten. „We dachten dat we het antisemitisme onder al die gedenkplaatsen hadden begraven. Daardoor zijn we blind geworden voor het hedendaagse antisemitisme en voor de normalisering daarvan in onze maatschappij.”

Michalski weet waarover hij spreekt. Zijn zoon Oskar werd op zijn middelbare school in Berlijn maandenlang uitgescholden en herhaaldelijk door klasgenoten met Arabische of Turkse achtergrond mishandeld omdat hij Joods is. De schoolleiding nam het probleem niet serieus, de jongen is van school veranderd.

Verontwaardiging over rappers

Sindsdien zijn er ook andere, vergelijkbare gevallen naar buiten gekomen. Het alledaagse antisemitisme kwam meer in de schijnwerpers te staan, toen de belangrijke muziekprijs Echo vorige maand werd uitgereikt aan de rappers Kollegah en Farid Bang, die in hun teksten tot een nieuwe Holocaust oproepen en trots zeggen dat hun lichaam „strakker is dan dat van Auschwitz-gevangenen”. Het leidde tot een storm van verontwaardiging. Beroemde musici gaven hun eerder ontvangen onderscheidingen terug en uiteindelijk werd de prijs opgeheven.

Omstreden is in Duitsland de vraag waar het hedendaagse antisemitisme in hoofdzaak vandaan komt, in welke mate moslims ervoor verantwoordelijk zijn en hoe het effectief voorkomen en bestreden kan worden. 90 procent van de in 2017 geregistreerde antisemitische strafbare feiten had volgens de politie een extreem-rechtse achtergrond. Maar dat stempel krijgen ook gevallen waarbij de achtergrond onduidelijk is en dat cijfer zegt dus weinig. De nieuwe regeringscommissaris wil met speciale meldpunten het melden van antisemitische voorvallen vergemakkelijken, ook als het niet om strafbare feiten gaat.

Na de komst van meer dan een miljoen asielzoekers, hoofdzakelijk uit islamitische landen, is de vrees gegroeid dat Duitsland daarmee een nieuw antisemitisme heeft geïmporteerd. Volgens een peiling van de overheid stemt 52 procent van de Syrische en 54 procent van de Iraakse asielzoekers in met de uitspraak dat „de Joden te veel invloed in de wereld hebben”. Onder de Duitse bevolking als geheel zou blijkens een peiling uit 2002 9 procent daarvan overtuigd zijn en 18 procent die opvatting gedeeltelijk steunen. Eenderde van de Duitsers zou vinden dat Joden proberen nu hun voordeel te doen met „het verleden van het Derde Rijk”.

    • Juurd Eijsvoogel